ولادت امام هفتم ،حضرت موسی ابن جعفر (ع)تبریک وتهنیت باد

هفتم ماه صفر سالروز ولادت امام موسی کاظم (ع) بر همه دوستداران ائمه معصومین(س) تبریک وتهنیت باد.

 

یلدا یعنی یادمان باشد که زندگی آنقدر کوتاه است که یک دقیقه بیشتر با هم بودن را
باید جشن گرفت
یلدایتان مبارک.

چرشنبه سوري

چهارشنبه سوري و يا به عبارتي چارشنبه سوري از جمله آيين‌هاي كهن سالانه ايرانيان است كه همزمان با سه‌شنبه آخرسال در نقاط مختلف كشور برگزار مي شود.

قاشق زني، آجيل مشكل گشا، پريدن از روي آتش و فال گوش ايستادن از مراسم اصلي شب چهارشنبه سوري است.

مراسم چهارشنبه سوري بر گرفته از آيين‌هاي كهن ايرانيان بوده كه همچنان در ميان آنها و با اشكال ديگر در ميان بازماندگان اقوام رواج دارد.

"سور" در زبان و ادبيات فارسي و برخي گويش‌هاي ايراني به معناي "جشن"، "مهماني" و "سرخ" آمده است .

آيين‌هاي چهارشنبه آخرسال در منطقه آذربايجان با نام " چرشنبه سوري" ياد مي‌شود و مردم اين مناطق چند روز پيش از فرا رسيدن "چهارشنبه آخر سال" با خريد حنا ، اسباب بازي ، لباس نو و تنقلات مخصوص به پيشواز اين آيين كهن مي‌روند.

هريك از لوازم چهارشنبه سوري در آذربايجان شرقي داراي عنوان خاص و نشانگر تفاوت و ويژگي اين آيين در اين خطه از كشور است.

در منطقه آذربايجان آجيل ويژه چهارشنبه سوري را "چرشنبه يميشي" و شكلات مخصوص آن را " پنابات " مي‌نامند.

" شاربازي "ازجمله بازي‌هاي ويژه مناطق آذري در چهارشنبه‌سوري است كه در غروب سه‌شنبه آخرسال و در هواي گرگ و ميش بسياري از جوانان به آن اقدام مي‌كنند.

پرتاب تعداد زيادي " شار" درفضاي تاريك آسمان ، جلوه خاصي به پيرامون بخشيده و مردم شهر يا روستا را براي لذت بردن از ستاره‌هاي سرخ آسمان به " خرمن‌ها " مي‌كشاند.

مشابه آيين "شار" گرداني در تبريز ، برنامه‌اي به نام "تولاما" است كه پراكنده شدن شعله‌هاي آتش ناشي ازآن در فضا، منظره‌اي زيبايي را ترسيم مي‌كند.

طريقه اجراي آيين " تولاما" به‌اين شكل‌است كه يك تكه‌آلومينيوم را در داخل زغال گداخته قرار داده و بوسيله گردون آن را به‌سرعت مي‌چرخانند كه در اثر دماي بالاي زغال، آلومينيوم ذوب شده و هاله‌اي از روشنايي سرخ‌فام را ايجاد مي‌كند.

همزمان در بسياري از منازل شهر و روستا، مردم آتش روشن كرده و جوانان با پريدن از روي آن شعر سنتي زردي من ازتو سرخي توازمن را زمزمه مي‌كنند.

" آتيل ماتيل ، چرشنبه بختيم آچيل ، چرشنبه " شعر مورد علاقه دختران جوان است كه درآرزوي پريدن از روي آتش"چهارشنبه سوري " لحظه‌شماري مي‌كنند.

كدبانوي خانه نيز درشب چهارشنبه بهترين غذا را براي شام تهيه مي‌كند.

اندكي پس ازشام گروه‌هايي از جوانان طبق يك سنت ديرينه به پشت بام مردم رفته و اقدام به آويزان كردن شال از پنجره خانه‌ها مي‌كنند كه در آذربايجان به آن "قورشاق سالاماخ" مي‌گويند.

آيين "شال سالاماخ" در واقع يكي از شاخصه‌هاي چهارشنبه سوري در آذربايجان - شرقي است كه‌استاد شهريار نيز در منظومه "حيدرباباي" خود با عنوان " شال سالاماخ" ياد مي‌كند.

درآيين " قورشاق سالاماخ "،جوانان و نوجوانان پارچه بزرگ و بلندي را از پنجره و يا باجه منزل همسايگان و يا اقوام خويش آويزان كرده و عيدي طلب مي‌كنند.

صاحب خانه هم براساس سنت‌هاي ديرينه جوراب ،شكلات ،تخم مرغ ،نخود ،كشمش و يا پول به شال و پارچه بسته، شادي جوانان را كامل مي‌كنند.

از ديگر برنامه‌هاي مرسوم چهارشنبه‌سوري در آذربايجان شرقي، عيدي گرفتن داماد است به اين معنا كه داماد همراه با سه‌چهار نفراز دوستان و فاميل‌هاي جوان و هم‌سن و سال خود دراين روز به خانه عروس رفته و خانواده عروس از آنها با شيريني و چاي پذيرايي مي‌كند.

داماد و همراهان نيز به نوبه خود به داخل " پيش‌دستي"هايي كه به آنها شيريني تعارف شده، مبالغي اسكناس تازه گذاشته و مادر عروس يا به عبارتي مادرزن داماد نيز براي حاضرين انعام مي‌دهد.

انعام "چهارشنبه سوري" براي داماد معمولا جوراب پشمي دستباف ، پارچه (پيراهني) است و پيراهن سفيد به نشانه مباركي و خوشبختي به وي ، اهدا مي‌شود.

بامداد چهارشنبه نيز، مناطق مختلف آذربايجان شرقي داراي رسم خاصي بوده و در بسياري از مناطق روستايي مردان قبل از روشن شدن كامل هوا، حيوانات خود را براي سيراب كردن به رودخانه نزديك روستا مي‌برند چرا كه به عقيده آنان،اين كار درد و بلا رااز حيوانات دور كرده و بركت به ارمغان مي‌آورد.

حضور نوعروسان بر سر چشمه‌هاي آب و شستن حناي دست‌هاي خود با آب خنك آن همراه با بريدن كمي ازموي سرخود به نشانه خوش يمني ازديگر آيين‌هاي ويژه چهارشنبه سوري در آذربايجان شرقي است.

در سالهاي اخير آيين‌هاي اصيل چهارشنبه سوري دچار تحريف شده و اين سنت نيكو با ورود انواع مواد محترقه به بازار مصرف جوانان و نوجوانان به ابزاري براي اذيت مردم و ايجاد ناامني تبديل شده است.

منبع:http://achachi1.blogfa.com/post-62.aspx

رويت هلال و عيد فطر در روستاي خان كندي گرمي مغان

 رويت هلال و عيد فطر در روستاي خان كندي گرمي مغان

اهالي روستاي خان كندي چند روز مانده به عيد فطر هر روز مواقع غروب به پشت بامها و تپه هاي مجاور روستا مي رفتند و چشم به آسمان مي دوختند تا شايد هلال ماه را رويت كنند. كودكان و نوجوانان در اين ميان شور و شوق وصف ناپذيري داشتند آنها به همراه بزرگترها مي آمدند و هركدام به سمتي از آسمان نگاه مي كردند و با ديدن كوچكترين نور و درخششي در آسمان به گمان اينكه ماه را ديده اند داد و فرياد راه انداخته و خبر از روئيت هلال مي دادند.تا اينكه سرانجام  با غروب آفتاب  آخرين روز رمضان موعد رويت هلال شوال فرا مي رسيد و با ديدن هلال روياهاي كودكانه تعبير مي شد، كودكان غريو شادي سرداده و بزرگترها همديگر را تبريك مي گفتند.صداي شادي و تبريك در خان كندي مي پيچيد و زنان روستا نيز از درون خانه ها متوجه رويت هلال و فرا رسيدن عيد سعيد فطر مي شدند و آنها هم در داخل خانه به تبريك و شادباش همديگر مي پرداختند،لحظاتي سرشار از نور و معنويت خان كندي را فرا مي گرفت و با غروب غمناك رمضان و طلوع  هلال شوال غم وشادي در هم مي آميخت و اهالي خان كندي به شكرانه يك ماه روزه داري سر بر سجده شكر بندگي مي نهادند و صحن وسراي خود جهت استقبال از عيدسعيد فطر آماده مي كردند.

صبح روز عيد فطر اهالي خان كندي جهت اقامه نماز درمسجد روستا كه از قبل آماده شده بود جمع مي شدند و پس از اقامه نمازعيدفطر به امامت يكي از بزرگان و ريش سفيدان به سمت گلزار شهداي خان كندي جهت زيارت مزار شهدا و درگذشتگان مي شتافتند و پس از بازگشت و صرف مختصر صبحانه اي به ديدوبازديد از منازل همديگر و تبريك عيد مي پرداختند.

از آداب و رسوم  اهالي خان كندي در روز عيدفطر پختن حلوا و برخي شيريني جات و تفت نخود روي ساج و توزيع آن در منازل همسايگان و ميان كودكان مي باشد بطوريكه بانوان خان كندي  معمولا درايام عيد به آشپزي مخصوص عيد همت مي گمارند.

عيدفطر براي اهالي روستاي خان كندي عيد ترك مخاصمه و رفع كدورت، عيد صلح و آشتي و مودت و رحمت است.عيد آغاز زندگي جديد و نوشدن است.دراين روز بزرگان وريش سفيدان خان كندي اهتمام ويژه اي به برقراري صلح و آشتي ميان برادران خود دارند و دراين راه از هيچ كوششي دريغ نمي كنند.

  رويت هلال و عيد فطر در روستاي خان كندي گرمي مغان  

مزار شهداي خان كندي گرمي مغان

مزار شهداي خان كندي گرمي مغان

شهريور در خان كندي

شهريور در خان كندي

ماه شهريور در روستاي خان كندي موقع استراحت نسبي و آمادگي براي فصول سرداست.در شهريورماه اهالي خان كندي پس از ماهها كار و فعاليت و انجام امور كشاورزي و جمع آوري علوفه و برداشت محصولات كشت ديم بويژه گندم دوباره به وضعيت عادي كار و زندگي خود برمي گردند.در اين ماه روزها اندكي كوتاهتر شده از گرمي هوا نيز كاسته شده است، خان كندي هواي مطلوب نيمه پاييزي داشته و كم كم بوي پاييز به مشام مي رسد.

كودكان خان كندي در شهريورماه شور و حال خاصي دارند آنان جهت رفتن به مدرسه آماده مي شوند و هرروز موقع مسافرت پدرانشان به شهرگرمي سفارشات و منوهاي خريد كيف و كفش و دفتر و لباس و ...در جيبشان قرار مي دهند.

تحصيل فرزندان در روستاي خان كندي مسائل و مشكلات خاص خود را دارد، نبود مدرسه در روستاي خان كندي امر تحصيل را با مشكلات جدي همراه ساخته است بطوريكه دانش آموزان براي تحصيل مي بايست به روستاهاي همجوار بروند و اين امر با توجه به كوهستاني بودن منطقه كه زمستانهاي سردو خشني دارد مشكلات را دوچندان مي كند.

بخاطر نبود مدرسه اكثر دانش آموران دختر روستاي خان كندي از تحصيل بازمانده اند و اغلب دانش آموزان پسر نيز در طول تحصيلات خود در روستاهاي مجاور خان كندي در زمستانها روزگار سختي گذرانيده و آسيبهاي جسمي و روحي فراوان ديده اند كه عوارض آن به شكل بيماريهاي سينوزيت،رماتيسم و درد مفاصل،سنگيني گوش و... در دوران ميانسالي آنان ظاهر مي شود.

شهريور ماه پس از پايان كارهاي كشاورزي بازي كودكان نيز رونق و صفاي خاصي دارد بطوريكه با توجه به آزادسازي فضاي بيشتر در نتيجه برداشت گندم و ديگر محصولات،بچه ها مي توانند در زمينهاي مذكور اقدام به بازي فوتبال و برگزاري مسابقه اسب دواني نمايند.

مسابقات اسب دواني شرايط خاصي نداشته و شركت عموم در آن آزاد است.اين مسابقات شور و نشاط خاصي درميان نوجوانان خان كندي بوجود مي آورد و موجب ورزيدگي آنان مي شود.          

رمضان تابستاني خان كندي

 بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُون ⁽¹⁾

اي كساني كه ايمان آورده ايد ، روزه بر شما نوشته شد (واجب شد)، همان گونه كه بر  كساني پيش از شما  نوشته شد، تا شايد پرهيزگار شويد.

 روزه داري يكي از پرفضيلت ترين اعمالي است كه توسط انسان انجام مي شود. و هرگز ترك نشده است. اما روزه داري در تابستان كه هوا بسيار گرم و روزها نسبتا طولاني است. عملي دشوار و آزموني سخت است.

 از بزرگان و ريش سفيدان روستاي خان كندي درباره روزه داري در فصل تابستان پرسيده و درپاسخ مي شنويم كه؛ عليرغم اينكه تابستان فصل كار و تلاش و برداشت محصول در خان كندي مي باشد اما اهالي روستا هرگز از نعمت روزه داري غافل نمانده اند بطوريكه با وجود گرماي طاقت فرساي تابستان، كشاورزان روزه دار با طراحي برنامه كاري ويژه به استقبال رمضان شتافته اند.

 

  در اين برنامه آنان پس از خوردن سحري و اقامه نمازصبح با استفاده از خنكي هوا در روشنايي مهتاب و يا چراغ و فانوس به انجام امور كشاورزي و درو گندم تا ساعاتي پس از طلوع خورشيد پرداخته سپس با افزايش شدت گرما دست از كار كشيده جهت استراحت و تجديد قوا به خانه برمي گشتند همچنين عصرها  نيز درصورت امكان اندكي قبل از افطار كار نموده، جهت افطار برگشته پس از صرف افطار دوباره چراغ و فانوس بدست به سراغ مزارع مي رفته و تا نزديكي سحر كار مي كرده اند و اينگونه بود كه اهالي خان كندي مي توانستند بر گرما و عطش تابستان فائق آمده تا هم در مزرعه ي دنياي خود بكوشند و هم توشه اي ذخيره آخرت نمايند.

 

يكي از پيرمردان خان كندي از نقش چشمه خان بولاغي در رمضان تابستاني خان كندي مي گويد و مي افزايد تابستانها وقتي پاهايت را در حوض آب چشمه خان بولاغي فرو مي بري گويي كه در زمستان پا روي برف مي گذاري! آب سرد و گواراي اين چشمه نعمتي بزرگ براي اهالي خان كندي بوده و در روزهاي گرم و طاقت فرساي تابستان در ماه رمضان موقع برگشت از مزرعه هركدام از اهالي سعي مي كرده كه جامي پر آب خان بولاغي نموده جهت صرف افطار با خود به منزل آورد.

 

البته اين خاطرات مربوط به گذشته است و الان به همت اهالي آب خان بولاغي لوله كشي شده و در شيرهاي منازل جاريست و بسياري از امكانات ديگر كه در رمضان آنموقع خبري از آنها نبود الان در خان كندي موجود است با وجود اين جوانان اين دور و زمونه خيلي كم طاقت و ضعيف مي نمايند و از شنيدن رمضان تابستاني دچار وحشت مي شوند غافل از اينكه خدايي كه روزه را واجب نموده خودش صبر و تحمل روزه داري را نيز عطا مي فرمايد و كافيست كه نيت كني و قدم در راه نهي تا لطف و رحمتش را دريابي... 

 

لازم بذكر است كه روستاي خان كندي بدليل موقعيت مكاني آن كه با ارتفاع تقريبي 1670 متر از سطح درياي آزاد واقع شده  آب و هوايي نسبتا خنك داشته و به همين جهت در شهرستان گرمي مغان جزء آخرين نقاطي است كه برداشت محصول مي نمايد.

پاورقى

(1) سوره  بقره آيه183

طبيعت خان كندي

طبيعت خان كندي

خان كندي سال نو را به شما تبريك مي گويد

فرا رسيدن سال نو و بهار طبيعت را به شما و همه اهالي خان كندي تبريك مي گويم و سلامتي و سعادتان را آرزومندم 

مراسم شب چهارشنبه سوري در خان كندي

 مراسم شب چهارشنبه سوري در خان كندي

 يكي از آيين هاي ويژه قبل از فرا رسيدن سال نو در خان كندي ، مراسم شب ‏چهارشنبه سوري است كه هنوز هم نشانه‌هايي از آداب و رسوم خاص آن به‌رغم ‏تغيير و تحولات فرهنگي فراوان در ميان مردم منطقه ديده مي‌شود، چهارشنبه آخر ‏سال از زمان‌هاي قديم در خان كندي  به «گل چهارشنبه» مرسوم است؛ زيرا همه ‏خانه‌ها دراين روز مثل گل پاكيزه شده و برخلاف چهارشنبه قبل از آن كه به «كول ‏چهارشنبه» يعني چهارشنبه خاكستري معروف است، زيبا و شادي‌آفرين است. 

 

 قورشاخ آتماق

 در گذشته نه چندان دور در شب «چهارشنبه سوري» پس از صرف شام، سفره ‏مخصوص اين شب پهن مي‌شد؛ طبق رسم در اين سفره خشكبار و شيريني قرار ‏داده و با شمع‌هاي رنگين كه در آن زمان ساختن آن مخصوص خان كندي  بود، ‏سفره را مزين مي‌كردند. طبق اين سنت ديرينه پسران جوان در اين شب كمربندهاي ‏پارچه‌اي يا دستمال خود را از روشنايي بام‌ها و يا پنجره همسايه و يا اقوام خود آويزان ‏كرده و صاحب‌خانه بدون آنكه درصدد شناسايي آنها باشند، هدايايي به پارچه ‏مي‌بستند؛ اين آيين بيشتر توسط جواناني انجام مي‌شد كه به دختري علاقه‌مند بوده ‏و به آرزوي وصلت با او براي «قورشاخ آتماق» يعني دستمال انداختن، به خانه دختر ‏رفته و با اين نيت درباره آنچه كه به دستمال يا كمربند آنها بسته مي‌شد تعبيراتي ‏مي‌كردند. 

البته در حال حاضر برخي سالخوردگان منطقه هنوز هم معتقدند كه چون شنيدن ‏سخنان بد و يا خوب در شب چهارشنبه سوري در زندگي فرد شنونده تاثير دارد، در ‏اين شب نبايد سخنان نا اميدكننده درميان افراد خانواده‌ها رد و بدل شود،

 آيين «شال سالاماخ» در واقع يكي از شاخصه‌هاي چهارشنبه سوري در ‏آذربايجان و خان كندي  است كه‌ استاد يار نيز در منظومه «حيدرباباي» ‏خود از آن تحت عنوان «شال سالاماخ» ياد مي‌كند.  

 درآيين «قورشاق سالاماخ» جوانان و نوجوانان پارچه بزرگ و بلندي را از پنجره و يا باجه ‏منزل همسايگان و يا اقوام خويش آويزان كرده و عيدي طلب مي‌كنند، صاحبخانه هم ‏براساس سنت‌هاي ديرينه جوراب، شكلات، تخم‌ مرغ، نخود، كشمش و يا پول به شال ‏و پارچه بسته، شادي جوانان را كامل مي‌كنند. 

 از ديگر برنامه‌هاي مرسوم چهارشنبه‌سوري در اين منطقه، عيدي گرفتن داماد است؛ ‏به اين معنا كه داماد همراه با سه‌چهار نفراز دوستان و فاميل‌هاي جوان و هم‌سن و ‏سال خود دراين روز به خانه عروس رفته و خانواده عروس از آنها با شيريني و چاي ‏پذيرايي مي‌كند، داماد و همراهان نيز به نوبه خود به داخل پيش‌دستي‌هايي كه به ‏آنها شيريني تعارف شده، مبالغي اسكناس تازه گذاشته و مادر عروس يا به عبارتي ‏مادرزن داماد نيز براي حاضرين انعام مي‌دهد؛ انعام چهارشنبه‌سوري براي داماد ‏معمولا جوراب پشمي دستباف، پارچه (پيراهني) است و پيراهن سفيد به نشانه ‏مباركي و خوشبختي به وي، اهدا مي‌شود. 

 ‌سو اوستونن آتيلماق

بر ‏اساس يك سنت ديرينه همانگونه كه افراد شب چهارشنبه سوري از روي آتش ‏مي‌پرند در سال‌هاي نه چندان دور صبح چهارشنبه از روي آب جاري و نهرهاي روان ‏مي‌گذشتند كه اين رسم در منطقه به آيين «نو اوستي» مشهور مي باشد. 

پريدن از روي آب كه در زبان محلي به آن «‌سواوستونن آتيلماق» مي‌گويند در صبح روز ‏چهارشنبه اجرا مي‌شود، به محض پايان شب و آغاز روز چهارشنبه بچه‌ها، جوانان و ‏بزرگسالان به سوي رودخانه‌ها و جوي‌ها مي‌روند و از روي آب‌هاي جاري مي‌پرند و ‏هنگام پريدن از روي آب همان جمله‌هايي را تكرار مي‌كنند كه موقع پريدن از روي آتش ‏مي‌گويند، در اين روز همچنين ‏زن‌هاي خانه‌دار با يك كوزه از چشمه‌ها آب مي‌آورند و در گوشه اتاق‌ها مي‌پاشند و ‏معتقد هستند بعد از آن آب، ديگر حشره‌هاي موذي در اتاق‌ها وارد نمي‌شود. 

همچنين بامداد چهارشنبه نيز در مناطق مختلف شهرستان گرمي داراي رسم خاصي بوده و در بسياري از ‏مناطق روستايي مردان قبل از روشن شدن كامل هوا، حيوانات خود را براي سيراب ‏كردن به رودخانه نزديك روستا مي‌برند؛ چرا كه به عقيده آنها، اين كار درد و بلا را از ‏حيوانات دور كرده و بركت به ارمغان مي‌آورد؛ حضور نوعروسان بر سر چشمه‌هاي آب و ‏شستن حناي دست‌هاي خود با آب خنك، به ‏نشانه خوش‌يمني از ديگر آيين‌هاي ويژه چهارشنبه‌سوري است.

‏ همچنين در برخي مناطق بر ‏اساس يک آيين ديرينه در اولين صبح بعد از چهارشنبه، مادر خانواده، دختران دم‌بخت ‏خود را با جارو دستي با نيت اين که زود به خانه شوهر بروند، فراري مي‌دهند! 

 شاربازي

 «شاربازي» ازجمله بازي‌هاي ويژه جوانان  روستا در چهارشنبه‌سوري است كه در غروب سه‌شنبه آخر سال و در هواي گرگ و ‏ميش بسياري از جوانان به آن مي‌پردازند؛ پرتاب تعداد زيادي «شار»درفضاي تاريك ‏آسمان، جلوه خاصي به پيرامون بخشيده و مردم روستا را براي لذت بردن از ‏ستاره‌هاي سرخ آسمان به «خرمن‌ها» مي‌كشاند. همزمان در ‏بسياري از منازل روستا، مردم آتش روشن كرده و جوانان با پريدن از روي آن ‏شعر سنتي «زردي من از تو، سرخي تو از من» را زمزمه مي‌كنند. ‏«آتيل ماتيل؛ چرشنبه بختيم آچيل، چرشنبه» شعر مورد علاقه دختران جوان است كه ‏در آرزوي پريدن از روي آتش چهارشنبه سوري لحظه‌شماري مي‌كنند؛ كدبانوي خانه ‏نيز درشب چهارشنبه بهترين غذا را براي شام تهيه مي‌كند، 

 در منطقه مغان(گرمي) وروستاي  خان كندي  مردم پيش از طلوع آفتاب روز چهارشنبه، دسته جمعي ‏به کنار رودخانه مي‌روند، آتشي بر مي‌افروزند و جوانان در آنجا به سوارکاري ‏مي‌پردازند و هنگام بازگشت، زنان ظرف‌هايشان را از آب رودخانه پر مي‌کنند و به خانه ‏مي‌آورند و آب آن را به گوشه كنار خانه مي‌پاشند؛ با اين کار سال جديد، سالي ‏سرشار از روشني و زلالي و پاکي خواهد بود؛

 قبر اوستينه گدمك

 در آخرين شب جمعه قبل از نوروز،  اهالي خان كندي به زيارت قبور نزديكان و فاميل‌هاي خود ‏مي‌روند، مقارن عيد، كساني كه نزديكان خود را از دست داده‌اند، نوروز را جشن ‏نمي‌گيرند و لباس نو نمي‌پوشند، در مقابل پدر و مادر پسران جواني كه تازه نامزد ‏شده‌اند، به خانه عروس رفته كادو و شيريني مي‌برند،

  دن ايستاتماق

‏«دن ايستاتماق» ديگر رسم چهارشنبه‌سوري است؛ به اين ترتيب كه روز ما قبل ‏سه‌شنبه، بانوي هر خانه عدس و نخود و ... را خيس مي‌كند كه اين رسم را « دن ‏ايستاتماق» مي‌گويند، اين حبوبات خيس ‌شده روز سه‌شنبه به همراه گندم برشته ‏مي‌شود، به گندم برشته، كنجد يا مغز گردو اضافه شده و به‌عنوان آجيل شب ‏چهارشنبه‌ سوري مورد مصرف قرار مي‌گيرد،

خان يوردو با گلهاي آبي رنگ در جنوب خان كندي

خان كندي و آخير چرشنبه

آخير چرشنبه و نوروز بايرامي گونلرينده، جوانلار بوياق، ساري چوپ، سوغان قابيغي و باشقا رنگلرله بويانميش يومورتالاري دؤيوشدوررلر. يومورتا اويناماغين اوز قايدا قانونو واردير:

-خبر چرشنبه (xəbər çərşənbə):

بایرام (اسفند) آیی‌نین ایلک چرشنبه‌سینه وئریلن آددیر. دئییلنلره گؤره بو چرشنبه‌ده آغ یئل اسر، بئله‌لیکله‌ده یئره نفس گلیب، آییلار، بوزلار اریییب، آغاجلار اویانار. بوتون بونلار ایسه بایرامین گلدیگیندن خبر وئریرلر.

بو هفته بویو کند اهلی جولا قازیب، تینگ اکرلر، یئر سوروب، یاز اکینینه باشلارلار. اونلار مرجی، نوخود، یاز آرپاسی، کوروشنه، یونجا، شنبلله اکر؛ خانیملار ایسه بایرام ایشی اولاراق یومالیلارینی یویوب، ائولرینی سلقه-سهمان ائلرلر.

 

2-گوله چرشنبه (gülə çərşənbə):

 

بایرام آیی‌نین ایکینجی چرشنبه‌سینه وئریلن آددیر. بو چرشنبه‌ده خانیملار گؤی گؤیردرلر. اونلار مرجی، کوروشنه، بوغدا، آرپا، یا دا زه‌،ره‌ک (zə'rəh)ایسلادیب بالاجا ساخسی کوزه‌لره چکیب گؤیردرلر. بو هفته بویو کند اهلی ساری تیکان، چالقی (چالی) تیکان، و اودون ییغیب آخیر چرشنبه‌یه حاضیرلیق گؤررلر.

 

3-کوله چرشنبه (külə çərşənbə):

 

بایرام آیی‌نین اوچونجو چرشنبه‌سینه وئریلن آددیر. بو چرشنبه‌ده خان كندي اهلی دیرناقلارینی توتوب، ساچلارینی ووردوروب، هابئله مال-داوارین قویروقلارینی وورارلار.

 

4-آخیر چرشنبه (axir çərşənbə)

 

بایرام آیی‌نین سون چرشنبه‌سینه وئریلن آددیر. آخیر شنبه‌ده یئرینه یئتیریلن دبلر چوخ اطرافلی اولوب، آشاغاداکیلاردان عیبارت اولوردو:

 

الف) نیشانلی قیزلارا چرشنبه‌لیک آپارما

بو دب تزه گلینلری اولان عاییله‌لره عاییددیر. چرشنبه آخشامی اوغلان ائوی بایرام اوچون آلدیغی تؤحفه‌لری (کیف، باشماق، قیزیل، چادیرا، دون، و...) میوه، شیرنی، چرشنبه یئمیشی، دیری تویوق، بیر بوشقاب پیشیریلمه‌میش دویو، گؤی، آینا و بالیق ایله بیرلیکده قابلارا یا دا میسدن، آلومینیومدان اولان مژمئییلره دوزوب بزه‌ییر و باشقا اقرابالار طرفیندن بزه‌نن مژمئییلرله برابر باشلارینا آلیب قاوال چالا-چالا قیز ائوینه آپارارلار. قیز ائوینده انعام آلمایینجا تاباقلارین هامیسینی یئره قویمازلار. تاباقلار یئره دوزولندن سونرا اوستلرینه نوغولدان، شوکولاتدان سپیب، چالیب اوینایاندان سونرا گئدرلر. خونچالاری گؤرمگه قیزین قونشولاری و اقرابالاری دا اورادا حاضیر اولار.

 

ب)سودان آتیلما

 

آخیر چرشنبه سحر تئزدن دوروب تمیز آخار سو یا دا چشمه‌لردن آتیلماغا گئدرلر. اوغلان، قیزلار آتیلارکن دئیرلر:

آتیل-باتیل چرشنبه، بختیم آچیل چرشنبه

آروادلار ایله کیشیلر ده دئیرلر:

آغیرلیغیم، اوغورلوغوم، ناخوشلوغوم تؤکولسون بوردا قالسین

سونرا او چشمه‌دن بیر قاب سو دولدوروب ائوه آپاریب، اوجاق اوسته قازان آسیب، گتیردیکلری سویو قاینادار (ایناندیقلارینا گؤره او سو یئره قویولمامالیدیر) و اونلا یویونارلار، چونکو دئییرلر چرشنبه سویو اینسانین بدنینی یونگول و ساغلام ائلر.

 

ج)آچار سالما

آخیر چرشنبه آخشامی بعضیلر نیت ائله‌ییب بیر آچار (کلید) یا سانجاق آیاقلارینین آلتیندا، قونشولارینین قاپیسیندا دوروب او ائوده گئدن سؤزلره قولاق آسارلار و ائوده ائشیدن سؤز-دانیشیقلاری اؤز نیّتلرینین فالی توتارلار. بعضیلر ده ایگنه تاخیب بئله اینانارلار کی هر نه ائشیتسه‌لر او باشلارینا گله‌جکدیر. بونا گؤره ده باغ‌وزیرین اهلی بو گونده ساواشماز و بئله اولدوقدا گلن ایلین سونونا کیمی ناراحاتلیق چکه‌جکلرینه اینانارلار. اونلار آخیر چرشنبه خوش سؤزلر دانیشیب و آچارین دوز چیخدیغینی سؤیلرلر.

 

د)قیزلارا پای گؤندرمه

 

خان كندي ده آخیر چرشنبه‌نین آخشامی شام دویو، خوروشو ایسه قره‌گؤز لوبییه اولار. بو آخشام آنالار قیزلارینا پای گؤندررلر. اونلار پیشیردیکلری شام یئمگیندن بیر بوشقاب چکیب، چادیرا، کؤینک، جوراب، چرشنبه یئمیشی، و... ایله بیرگه قیزین خیردا باجی یا قارداشی واسیطه‌سیله قیزلاری ائوینه گؤند‌ررلر. باجیلاری ایسه اونلاری بیر جوت جوراب ایله یولا سالار.

 

ه) اود یاندیرما

 

آخیر چرشنبه آخشامی کند اهلی داملاردا اود یاندیریب اوستوندن آتیلار. قیز، اوغلان آتیلارکن دئیه‌ر: آتیل-باتیل چرشنبه، بختیم آچیل چرشنبه؛ آرواد، کیشیلر ایسه دئیه‌ر: آغیرلیغیم، اوغورلوغوم، نوخوشلوغوم توکولسون بوردا قالسین. البته بیرینین یاخینلاریندان تزه اؤلن اولوب و بیرینجی ایلی اولسا، اؤلو صاحیبی‌نین احترامینا کند اهلی اود یاندیرمازلار.

 

و) شال (قورشاق) ساللاما

 

کندین جاوانلاری آخیر چرشنبه آخشامی ائولرین باجاسیندان (قدیم ائولرده کورسو قورولدوغونا گؤره پنجره یئرینه باجا اولاردی) شال ساللایاردیلار. ائو صاحیبی ساللانان شالین اوجونا ایگده، کیشمیش، جویز (گیرده‌کان)، بویانمیش یومورتا، ایپ جوراب و کورسو اوستونده اولان باشقا شئیلردن باغلایاردی. بعضی ائو صاحیبلری شوخلوق اوچون دئیردیلر:

"اوغلان قیزیم چوخدو، ایسته‌سن بیرن باغلیییم شالیوا" و گولردیلر. بئله‌لیکله او گئجه خوشلوق ایله سحر اولاردی.

دئمه‌لی جاوانلار سئودیکلری یا نظرلری اولان قیزین، یا نیشانلی اوغلانلار قایناتانین و عمومیتله یاشلیلارین ائولرینه شال ساللایاردیلار.

سؤزلری گئدن دبلردن باشقا بیر سیرا اویونلار آخیر چرشنبه‌لرین آیریلماز بؤلوملری ساییلاردی. بو کندین اوشاقلاری و جاوانلاری خوش اولماق اوچون خبر چرشنبه‌دن ایل تحویل اولونجا یومورتا دؤیوشدوررلر. هابئله اونلار آخیر چرشنبه گونو پالچیقدان فیشقا یا دا ماشین دوزلدیب بایرامدا اوینادارمیشلار. باشقا اویونلاریندان بیر کیلوقراملیق یاغ قابی ایچینه کارپئت ایله سو بعضی زامانلار ایسه زرنیخ تؤکوب پارتلادارمیشلار.

 منبع: وبسايت حيدربابا

هریس ده آخیر چرشنبه و ائل بایرامی

 هریس ده آخیر چرشنبه و ائل بایرامی

توپلایان: اسماعیل ممدلی

قئیده آلینما یئری و تاریخی:

هریس، 1387 ، شهریور آیی
گونده رن: آذربایجان ائل بیلیمی درنگی

 

 

بارات چاغيرماخ Barat çağırmax

اسفند آيي‌نين خبرچي، گول، گول و آخيرچرشنبه‌سي و بيرده بايرام آخشامي آداملار داملارا چيخيب، قاباقدان حاضیرلاديقلاري اودونلاري يانديريب، دوره‌سينه توپلاشيب اوستوندن آتيليب دئيرلر

"آغيرليغيم اوغورلوغوم سنين اولسون"

"آي بارات، پارتا پارت"

بير آز پارچاني دمير سيم‌له ساريييب اونو نفته بولايیب اود ووروب گؤيه آتارلار. بعضي‌لري آغاجدان توپانجا قاييريب، ايچينه باريت تؤكولموش ساخسي گوللـه‌لري اونون لوله‌سينه قويوب پارتلادارلار، بئله‌ليكله بير نئچه ساعات شنليك ائدرلر. سوندا دا شيطان ايچري گلمه‌سين دئيه دامين دوره‌سينی جيزيب حاصارلارلار.

 

قوُرشاخ ساللاماخ Qurşax sallamax

كؤهنه ايلين سونونجو گونو، آخشام گون باتاندان سونرا جوانلار اللرينه، اوجونا كيچيك بير كيسه باغلانميش ايپ يا بير شال گؤتوروب داملارا چيخيب، باجالاردان ائولرين ايچينه آسلارلار. ائو صاحيبي تانييار تانيماز، يومورتا، گيردَكان و باشقا بايرام اوچون آلينميش ميوه‌لردن شالين يا كيسه‌نين ايچينه قويار. دامداكي جوان او ائوين قيزينا آداخلي اوغلان اولسا اونون شالينا باهالي بير زاد او جومله‌دن ايپ جوراب باغلايارلار. باكيدا بو ايشه اوخشار مراسيمين آدي «پاپاق آتدي»دير.

 

سودان آتيلماخ Sudan atılmax

ايلين آخير چرشنبه‌سي سحر تئزدن آداملار چايين قيراغينا گئدرلر، سويون اوستوندن آتيليب دئيرلر:

آغيرليغيم اوغورلوغوم تؤكولسون.

كيشيلر آت چاپديرارلار، جوان گلينلر تئل‌لرينی كسيب دوز‌ن وئررلر، سويون ايچينده نئهره باغي توخورلار، نئهره‌نين ايچنه سالماغا اوچ عدد داش گؤتوررلر، چايدان سو گتيريب آيدينليق اوچون باجادان تؤكرلر يا او سو ايله غذا پيشررلر، كوچه‌دن يئددي عدد چوپ گؤتوروب، بدنظر دَ‌يمه‌سين دئيه نئهره‌نين آلتيندا يانديرارلار.

 

يومورتا اويناماخ Yumurta oynamax

آخير چرشنبه و نوروز بايرامي گونلرينده، جوانلار بوياق، ساري چوپ، سوغان قابيغي و باشقا رنگلرله بويانميش يومورتالاري دؤيوشدوررلر. يومورتا اويناماغين اوز قايدا قانونو واردير: هر كس اوز الينده‌كي و قارشي طرفين يوُمورتاسينی دادار (اوْنو ديشينه ووروب نه درجه‌ده برك اولدوغونو يوخلار)، سونرا قارشي طرفه دئير:

هانسي بركدير آل توت.

قارشي طرف برك بيلديگي يومورتاني گؤتوروب، اونو بير طرفي گؤرونن حالدا اووجوندا ساخلار، قارشي طرف دئير "ائيدير" (بير آز يان طرفين گؤستر)، بير نقطه‌يه توافق ائدندن سونرا، يومورتا صاحيبي وورولاجاق نقطه معين اولسون دئيه آغزينين سويوندان آزجا اورا وورار، قارشي طرف اؤز يومورتاسي ايله همان يئره وورار، كمين يومورتاسي سينسا اودوزوب، نتیجه‌ده يومورتاسينی او بيري طرفه وئرمه‌ليدير.

 

دين دينله‌مئك Din dinləmek

بايرام آخشامي، قاش قاراليب، هامي اؤز ائوينه گئدندن سونرا، خصوصيله جوان قيزلار يا گله‌جگيندن نياران اولان يا مخصوص بير موضوع حاقّيندا دوشونن آداملار ياواشجا قوْنشونون قاپيسي‌نين داليندا يا دامداكي باجانين يانينا گليب ائوده‌كيلرين دانيشديقلارينا قولاق ياتيرديب اونلارين دانيشديغي سؤزلردن، اؤز نظرينده توتدوغو مطلب اوچون نتيجه چيخاردارلار. اودور كي او گئجه ائولرده ياخشي سؤزلر دانيشماق گركدير.

 

گيردَكان اويناماخ Girdəkan oynamax

نوروز بايرامي گونلرينده جوانلار داملاردا، كوچه‌لرده، ياماج بير يئردن نوبه ايله بير گيردكان ديغيرلادار. گيردكانلار آشاغيدا چوخور بير يئرده داغينيق حالدا قرار توتارلار. نوبه‌سي گلنده هر اويونچو يئنه‌ده بير گيردكانين ديغيرلادار. اويونون دواميندا كيمين ديغيرلاتديغي گيردكان يئرده‌كيلرين بيرينه توخونسا اوردا توپلانميش گيردكانلارين هاميسي اونون اولار.

 

 گؤروشه گئتمئك Görüşə getmek

نوْروز بايرامي‌نين بيرينجي گونو عايیله‌نين ياشلي آداملاري ياسلي ائولره گئديب باش ساغليغي وئررلر. سونرا جوانلار و اوْرتا ياش آداملار محلّه‌ده و طايفادا اوْلان ياشلي و حورمتلي آداملارين زيارتينه گئديب بايرامي تبريك دئييب اوزلري ايله كلّه قند يا ناردان، ناريش‌دان آپارارلار. ائو صاحيبي قوناقلاري شيريني‌جاتلا قارشيلاييب هر كسين اوز حالينا و باشينا گوره اونلارا بايرامليق وئرر. باشقا آداملار كوٍچه‌ده بير بيريني تبريك ائديب بئله‌جه بايراملاشارلار.

منبع: وبسايت حيدربابا

خداآفرین بولگه‏سینده

 توپلایانلار: محمد علیپور، علی برازنده

قئیده آلینما یئری و تاریخی:

خدا آفرین بولگه سی 1387 دئی آیی

 

قایناق شخصلر: ایسماعیل لیثی له خانیمیسی، گل آرا جمالی(ماهریزلی کندی)، توتو خانیم احمد پور(ماهریزلی کندی)، فیروزه حاتمی(ساریجالی کندی)، علی فرضی زاده(جعفر آباد کندی)، ستارکول محمدی، علی قهرمانی(شوجئیلی)

 

آرازچايي‌نين اوستونده خدا آفرين بؤلگه‌سينده خداآفرين سدّينين دوزلمه‌سيله آرازين ساغ قيراغيندا دؤرد كندين دئمك؛ سوجايلي (شجاعلو)، ساريجالي (علي آباد)، ماهريزلي (مفروضلو)، جعفرآباد، سو آلتينا گئتمه‌سيله بو دؤرد كنده ياشايانلاري اولدوقلاري يئردن بير آز آرالي جانانلي شهرجيگينده بير يئره ييغماغا باشلاييبلار. 1387-جي ايلين دئي آييندا كندلیلرله بير دانيشيغيميز اولدو اونلارين دبلرينی، گله‌نكلرينی سوروشوب يازديق. بو يازيلارين بير بؤلومو بايراملا ايلين سون چرشنبه‌سينه گؤره‌دير.

كندليلرين ديديگينه ایلین سون آیی، 3 چرشنبه‌سي وار: خبرچي (يالانچي) چرشنبه، كوله چرشنبه ، آخير چرشنبه. آخير چرشنبه‌ده آغاجلار آييلار، سولار تزه‌له‌نر، يئر آييلار، سؤيود آغاجلاري اييليب يئره باغير باسارلار ( تعظيم ائدرلر )، نوروز گولو چيخار. آخير چرشنبه آخشامي هر كس اؤز قاپيسيندا تونقال قالايار (كند اهلي‌نين دئديگینه گؤره قديملر بيري ائوده اولماسايدي كنديلر ييغيشيب قاباقجا اونون قاپيسيندا تونقال قالارديلار). تونقال قالاناندان سونرا " آغيرليغيم _ اوغورلوغوم تؤكول قال بوردا " دئيه اودون اوستوندن آتيلارلار. بوگونده، نئچه دب وار كي هره اؤزونه گؤره اونو یئرینه یئتیرر. بونلار بئله‌دير:

 

پيلاو پيشيرمك

بو گئجه بوتون عاییله اهلی بير يئره ييغيلار، خئييرلي سؤز دانيشارلار. بوتون ائولرده پيلاو پيشر. قديمكي يوخسوللوغا گؤره بير پارا ائولرده تكجه بو آخشام اوشاقلار پيلاو يئيه بيلردي.

 

باجادان سو تؤكمك

 

قوهوم قونشو ظارافات اوچون پيلاو پيشن اوجاغا دامين باجاسيندان سو تؤكرلر كي سؤنسون.

 

شال ساللاماق

 

جاوانلار ساللاماق اوچون قورشاق، شال، يايليق يادا چاديرا گؤتوروب ائولرين بيرينين باجاسيندان ساللارلار. ائو ييیه‌سي شالا بويالي يومورتادان، پولدان، يئميشدن باغلار. بعضا ده بيري ائوين قيزينا مشتري دورار ائوين باجاسيندان شالي ساللار، ائوين آناسي گلر كي شالا بير پاي باغلاسين:

_ بالا يومورتا باغلاديم

_ ايسته‌ميرم

_ پول باغلاديم

_ ايسته‌ميرم

_ ياخشي قيزي باغلاديم چك آپار.

 

انجير آغاجينی بورماق

 

هر كس بير نيّت ائديب انجير آغاجينين بوداغينی بورار. اؤرنك اوچون بيري نيت ائدر كي من زيارته گئده‌جم، سحر تئزدن گئديب باخار اگر بوروق بوداغ دوزه‌لسه سئوينر كي نيّتي قبول اولوب گئدر سفره حاضيرلاشار يوخسا بوداغين بوروغو دوزلمه‌ييبسه اونداديركي نيّت قبول اولماييب.

 

ائوين بار _ باجاسينا داش ييغما

مال داوارين چؤلدن گلن واختي ائوين بار_ باجاسينين قيراغينا هره بير داش قويار سحر تئزدن گئديب باخارلار هر كسين داشينين آلتينا قورد _ قوش ييغيشسا اوندا سئوينر كي وارلي دئولتلي اولاجاق. بيرينين ده داشينين آلتي بوش اولسا او کئفسیزلشر کی من كاسيب اولاجاغام.

سؤيود آغاجيندان ايستك

سؤيود آغاجينی قوجاقلاييب آللاهدان بير شئي ایسترلر.

 

قولاق بيسماق ( قولاق آسما)

 

بير كس اورگينده بير سؤز توتوب، اؤرنك اوچون نيّت ائدر كي گؤر‌ن فيلان خانيمين اوشاغي اولاجاق يوخسا يوخ. گئديب ائوين بيرينده دانيشيقلارينا قولاق وئرر اگر ايلك ائشيتديگي سؤز اوشاغا گؤره اولسا سئوينر كي نيتّي قبول اولوب.

 

سو قيراغينا يومورتا دوزمك

گئجه هره بير چيي يومورتا گؤتوروب آخار سويون قيراغينا گئدرلر. يومورتالاري ديك_ديكينه سويون قراغيلا باسديرارلار يانلارينا دا زي، كؤمور، قيرميزي جوهر قويارلار. اوباشدان گئديب باخارلار بيرينين يومورتاسينا گؤررسن كي قيرميزي لكه، بيرينين‌كينه آغ لكه، بيرينين‌كينه ده قارا لكه دوشوب. آغ لكه كيمين‌كينه دوشسه بختي آغ اولار، قيرميزي اولاسا قيرميزي گونه چيخار، هر كسين ده يومورتاسينا قارا لكه دوشسه او کئفسیزلشر کی باختي قارا اولاجاق.

 

اود یاندیرماق

 

آخير چرشنبه تونقال قالانيب چئورسينده شنليك ائدندن سونرا ائولره چكيلرلر. ائولرده يار_ يولداش، تاي_ توش بير يئر‌ده دئييب، گولوب، اوينايارلار. قاباقجالار آشيق گتيررميشلر.

 

سودان آتیلما

اوباشدان كند اهلي دوروب، يومورتا قويان يومورتاسينا باش چكر، انجير بوران انجيرينه. جار_ جاوانلار دا آخار سويا ساري يؤنه‌لرلر؛ آخي بوگون سو تزه‌له‌نيب چايلاردا آخان سو دنيزلرده دالغالانان سو تزه سودو. قيزلار سويون اوستوندن آتيلب، " آغيرليغيم اوغورلوغوم تؤكول قال بوردا" آتيل باتيل چرشينبه باخيم آچيل چرشبنه" دئيه سويون اوستوندن آتيلارلار. ( قاباقجالار آراز چايي‌نين يانيندا اولدوقلارينا گؤره چوخلاري گئديب آرازدان كئچرديلر). اوغلانلار سويون اوستوندن آتيلاندان سونرا دوشوب سودا چيمرلر. قادينلار گؤي گؤیره‌نتي دريب سويا وئررلر. بولاقلارين تزه سويوندا يويونارلار. گلنده ده اؤزلريله تزه سو، بولاغين دا خيردا داشيندان گتيررلر. داشلاردان نهره‌يه سالارلار كي بركتلي اولسون سويو دا ائوين دؤرد بوجاغينا سپرلر كي تزه سودان ائوه خئير بركت دوْلسون. سونرا ائوين قاباغيندا تونقال قالايارلار. ائوي قوروملايارلار.

 

ائو قوروملاماق

ايل باشينا كيمي اوجاق يانان ائوده اودون هيسيندن ائوين ديره‌كلرينده، بور_بوجاغيندا قوروم باغلانار خانيملار سوپورگه‌نين دسته‌سينه آغاج باغلاييب، ائوين قوروملارين تميزلرلر. ائوي تميزله‌يندن سونرا بوغدا قاويريب، ائوين دؤرد بوجاغينا سپرلر كي ائو بركتلي اولسون.

 

گؤروشلر

كيشي‌لر چرشنبه گونو داغدا، باييردا گزيشرلر. قيزلاردا آغاجلارا كوف باغلاييب اوينايارلار. بئله‌ليكله بايرام اؤزو چاتار. ايل دييشيلر يئني ايل باشلانار. هامي تزه پالتار گئيينيب، ائوينده بؤيوك بير سوفره آچيب اوستونه مئيوه، شيرني ييغار. كندين كيشيلري كندين مئيدانينا ييغيشيب اگر او ايلي كندده قارا بايراملي اولسا ياني ياسلي عايیله اولسا اونلارا گئديب بير فاتحه وئررلر. اولماسا كندين آغ‌ساققالارينين ائويندن باشلاييب بير_بير ائولره گئديب، قاپيدان گيريب "بايرام – چرشنبه‌ز موبارك اولسون، نئچه _ نئچه بئله بايراملار گؤره‌سيز " دئيه اوتوروب مئيوه‌دن، شيرنيدن يئييب دورارلار. بير_بير ائولري گزيب قورتارارلار. كيشيلردن سونرا خانيملار دسته_ دسته گئديب ائولرده بايرامي تبريكلرلر. خانيملار هره‌سي اللرينده بير نعلب‌‌كي‌نين ايچينه ايكي شيرني قويوب ائولره گئدرلر هانسي ائوه گئتسه‌لر شيرنيلري او ائوده قويوب يئرينه آيري شيرني او ائودن گؤتوررلر بئله‌ليكله ائودن ، ائوه شيرني آپارارلار.

 

بايرام ایله گلن ايونلار.

بَي _ گیزير اوْيونو:

جار_جاوان بير يئره ييغيشيب اؤز آرالاريندان بير بي سئچرلر. بَيين قاباغينا بير آت كلله‌سي سومويونو بير ده قاميش قويارلار ، بَي ده اؤزونه بير گيزير سئچر، نئچه نفرده مامور وئررلر ، بَي بويروق وئرمگه باشلار. بيرين توتوب گتيررلر بَيين يانينا. بَي، گؤيلوندن كئچني اوندان ايستر؛ يا دئير بير تويوق يا جوجه وئر! يا دا گيزيره دئير آپار اونا بير ايكي يوموروق يا تپيك وير، بوراخ.

 

يومورتا دؤيوشدورمك:

 

هر كس بير نئچه بويالي يومورتا گؤتوروب بير يئره ييغيشارلار.

_ هه، كيم منن يومورتا دؤيوشدورور؟

بيري آلار يومورتاني ديشينه وورار سسيندن بيلر هانسي‌سینين يومورتاسي بركدي، هانسي‌سينينكي بوشدو. گؤرسه اؤزونونكو اونونكوندان بركدي دئيير:

- من

_ گتير ووراخ

_ سن توتورسان من ووروم يوخسا من توتوم سن وور

_ توت ووروم

يومورتاني بيري توتار او بيرسي اوج طرفدن بير_ بيرينه وورار هانسيسي‌نين يومورتاسي سينسا او بيريسي اوندان يومورتاني آلار.

¬

بايرام گونلري، باشدان اوپپولما، كلله قورداشي، يومورتا باسديرماق، المنده كيمي اويونلارلا سووولار سيزدك گلر. يئمك گؤتوروب او گونو چؤلده كئچيررلر. بئله‌ليكله هامي آرزيلارينی ساخلار گلن بايراما.

منبع: وبسايت حيدربابا

توركلرده يئني ايل عادتلري

بوتون دونيا توركلرينده نوروز، يئني گون، چاغان، اولوسون اولو گونو،ارگنه كون، بوز قورد و ساير آدلارلا قيد ائديلن ياز بايرامي بير سيرا اورتاق و اؤزل ـ اؤزونه مخصوص عادتلرله كئچيريلير. يئني ايل عادتلري اساسا ايكي يئره بؤلونور: ايل باشي عنعنه لر و يئني ايل عادتلري.

ايل باشي عادت ـ عنعنه لري بوتون توركلرده كهنه ايلي يولاسالماق و يئني ايلي قارشيلاماق مقصدي داشيير.

آذربايجان و بير سيرا تورك توپلولوقلاريندا يئني ايلدن بير آي قاباق، بايرام آيي ويا بوزآي آدلانير. همين آيدا قديم كؤكلره ماليك اولان بير سيرا عادت ـ عنعنه لر حياتا كئچيريلير. بوز آي و يا بايرام آيي آذربايجاندا اولدوغو كيمي بير سيرا تورك توپلولوقلاريندا دا اوخشار و اؤزونه مخصوص فورمالاردا دوام ائدير.

آذربايجاندا بوز آي دؤرود چرشنبه يه بؤلونه رك هره سينين اؤزه ل آدي وعادتلري وار. " بوز آيين دؤرد مقدس چرشنبه لرينين بيرينجيسي ازل چرشنبه دير. بو خالق ايچريسينده چوخ عزيزلنه ن، تزه دوغولان تزه گله ن چرشنبه لردن حساب ائديلير. خالق آراسيندا او اول چرشنبه، گؤزل چرشنبه، سو چرشنبه سي، سولار نوروزو، گول چرشنبه كيمي ده تانينير.(1) "

ايكينجي چرشنبه اود چرشنبه سيدير. بونا خالق آراسيندا اوسگو چرشنبه، اوسگو گئجه سي، ايكينجي چرشنبه يا خود دا عزيزله مه مقصديله آددي چرشنبه دئييلير(2)، "ايل آخير چرشنبه لرين اوچونجوسو يئل چرشنبه سيدير.او خالق آراسيندا كولك اويادان چرشنبه، يئللي چرشنبه، كولكلي چرشنبه، موغان بولگه سينين بير سيرا كندلرينده ايسه حيدر چرشنبه آدلاري ايله ده تانينير. اسكي ايناملارا گؤره بو چرشنبه ده اويانان يئل و كولك يئر اوزون گزير اويانميش سويو، اودو حركته گتيرير(3) و "نوروز بايرامي عرفه سينده كي چرشنبه لردن سونونجوسو آخير چرشنبه دير. بو چرشنبه خالق آراسيندا ايل آخير چرشنبه، تورپاق چرشنبه سي، يئر چرشنبه سي آدلاري ايله تانينير(4) آذربايجان توركلرينده اولدوغو كيمي بوتون توركلرده اورتاق و قديم عادت اولاراق تونقال قالانير، اود يانديريلير و اودون اوستوندن آتلانيلير. بو قديم عادت توركلرين قديم ميفيك تفكورلريندن ايره‌لي گلير. لاكين يانليش اولاراق بعضا بو عادتي زرتشتيليكله باغلاييرلار. " آذربايجانليلار طرفيندن اجرا ائديلن همين عادت نه اينكي اسلام ديني ايله، هئچ آتشپرستليكله ده باغلي دگيل، اوندان چوخ - چوخ قديم دؤورلرين محصولودور. چونكي آتشپرستليكده اود مقدس ايدي. مقدس ساييلان بير شئيين اوستوندن توللانماق ايسه اولمازدي. عكسينه اودون باشينا دولانار و اطاعت ائدرديلر(5) عيني زاماندا بوتون توركلرين ميفيك تفكورونده اود  يانديريجي و تميزله يجي قوه كيمي تانيناراق اودون اوزه ريندن آتلاماق آغيرليغين، خسته ليكلرين اوددا يانماسي آنلاميني داشيميشدير.

 آذربايجاندا اولماق اوزره بوتون توركلرده گئنيش ياييلان عادتلردن بيري ده سوباشي عادتلريدير. بولاق باشينا، چاي قيراغينا گئتمك، سو گؤتورمك، سويون اوستوندن آتلاماق، همين گونون سويو ايله چيممك وسايره چوخ يايقين عادتلردن حساب ائديلير.

 آذربايجانين مختليف يئرلرينده بايرام قاباغي و بايرام عادتلريندن كوساـ كوسا، شاه بزه مه، ككليك ـ ككليك اويونو، گؤزباغليجا(6) ، يومورتا بوياماق،  چاققيشديرماق و ساير اويونلارا اشاره ائتمك اولار. " گنج قيرلار  اوزه لليكله قوهوملارينين و ياخين قونشولارينين قاپيسينا پوسماغا(قاپي فالينا) گئده رلر.آياقلارينين آلتينا آچار قويوب نيت ائدر و ائشيتديگي سؤزلردن فال توتارلار(7) آذربايجاندا بايرام قاباغي ائولري تؤكوب تميزله ييرلر، سمني گؤيرديلير، هامي يئني پالتارلارلا يئني ايلي قارشيلايير و انسانلار بيرـ بيرلرينه هديه لر وئرير. كئچن عصرلرده " تبريزده آذربايجان حاكيمي يئني ايل مناسبتي ايله شنليك اشتراكچيلارينا تحويل شاهيسي يعني كئچيد پوللاري آدلانديريلان خيردا گوموش سكه لر پايلايير. بونونلادا البته قيشدان يازا كئچيد نظرده توتولور(8)     

 توركمنلرده ده يئني ايل قاباغي و يئني ايلده بير سيرا قيد ائتديگيميز عادتلري حياتا كئچيريرلر. "گنجلر گئجه اود يانديرار اويونلار اوينار، ماهنيلار اوخويارو اگله‌نرلر. نوروزدا يئددي طعام آديندا اؤزه ل يئمك بيشيريلير. ديگر نوروز يئمگي گؤچه (بوغدا يارماسي)، نوروز يارما، يئني گؤيره ن ياشيل بوغدادان سمنيدير(9)

توركيه ده يئني ايل قاباغي و بايرامدا چئشيدلي يئني ايل تؤرنلري حياتا گئچيريلير. اود يانديريليب اوستوندن آتيلما عنعنه سي، مختليف فال مقصدي ايله نيت ائتمه عنعنه سي، اوشاقلارا هديه وئرمك عادتي، يومورتا بوياماق مختليف فورمالاردا شنليك مراسيملري و ساير عادتلره اشاره ائتمك اولار. " بايرام گونو ياخينلاشديقجا ائولرده عمومي بير تميزليگين حركتليليگي ياشانير.ائولرين هر اوداسي باشدان سونا سيلينيب سوپورولور، باخمالي و تعمير ائديلمه لي يئرلره ال گزديريلير. بو گونده تميز و گؤزه ل البيسه لر گئيلير(10)

توركيه نين بير سيرا يئرلرينده بايرام قاباغي اوينانان اويونلارين بيريده كوسا ـ كوسا اويونودور. بو اويون بير سيرا بؤلگه لرده او جمله دن " وان بولگه سينده 20 شوبات گئجه سي كؤيلرده اوينانان بو اويون دوغوبيازيدده 17 شوبات گونو اوينانير(11) بايراملا باغلي مختليف اويونلارده بوتون تورك توپلولوقلاري آراسيندا اوينانير كي اونلاردان بيري ياللي و يا هالاي اويونودور. " هالاي بوتون تورك ائللرينده يايقين بير اويون اولوب، محللي اؤزه لليكلري واردير."(12)

 بايرام عنعنه لري كيريم توركلرينده ده چوخ يايقيندير. " كريم توركلرينده گنج اوغلان و قيزلار آخشامدان سونرا قروپ ـ قروپ توپلاناراق كندين ميدانيندا اود يانديرارلار داها سونرا اودون اطرافينا توپلاشان گنجلردن بير اوغلان سونرا بير قيز، بير ـ بير هاميسي اودون اوستوندن آتيلارلار.

بايرام عنعنه لري كيريمدا بير هفته دوام ائدر. اونلار بايرام مناسيبتي ايله قازانلاردا يومورتا قايناديب مختليف رنگلره بويارلار. بونلارين بير حيصه سين اؤزلري يئير بير حيصه سين ايسه نوروز بايرامي گؤروشونه گله ن قوناقلارين اوشاقلارينا وئره رلر. كيريم توركلرينده نوروز گولو ايله ده باغلي گؤزه ل عادتلر واردير. گنج قيزلار ساچلارينين اوزانماسي، كؤنوللرينين گنج قالماسي اينانجي اساسيندا ساچلارينا نوروز گولو تاخارلار.

   بالكان توركلريدنده ده يئني ايل بايرامي ايله باغلي عمومي و بير سيرا اؤزه ل مراسيملر مؤوجوددور. " بو گونون تؤره نلريندن بيري چؤل اگلنجه لريدير. بير گون قاباقدان حاضيرليق گؤرولور بير سيرا يئمكلر حاضيرلانير، سوغان قابيغي ايله يومورتالار بويانير و حاضيرلانان يئمكلر اگلنجه يئرينه گتيريلير. اگلنجه لر دوزنله نير، ماهنيلار اوخونور، گتيريلن يئمكلر يئييلير. يومورتا قابيغي ايله عادته گؤره دره و يا بولاقدان سو ايچيلير."

كئچميش يوگوسلاويا اراضيسينده ياشايان توركلرده ده بير سيرا اؤزه ل مراسيملر مووجوددور. باشقا تورك توپلولوقلاردا اولدوغو كيمي بونلاردا بايرام عادتلريندن مارتوفال آدلي اويون مؤوجوددور. بايرام قاباغي قيزلار نيت توتاراق بو اويونو حياتا كئچيره رلر. قاشقاي توركلري ده نوروز بايراميني طنطنه لي شكيلده قيد ائديرلر. نوروز بايرامي مناسيبتي ايله هامي تزه پالتار آلير،بايراما حاضيرليق گؤرور،بايرام آخشامي ياخشي يئمكلر بيشيريرلر و بايرام گؤنو بير بيرلرينين گؤروشونه گئديرلر. ايلين تحويليندن قاباق حنا ايسلاديب گئجه ياتميش اوشاقلارين آياقلارينا قويورلارو بايرام مناسيبتي ايله بير ـ بيرلرينه هديه لر وئريرلر.

يئني ايل بايرامي توركوستان توركلرينده ده چئشيدلي عادت عنعنه لرله كئچيريلير. اويغور، قازان، اوفا و ميشئر توركلرينده نوروز گونو ياپيلان توپلاتيلاردا اولدوقجا ماراقلي بير عادت گؤرونمكده دير. ياز گلديگي زامان اؤزلليكله نوروز ـ ارگنه كون داستاني اوخونور.

"قازاق توركلري نوروز بايراميندا ائولرين باشدان باشا تميزله يير، هامي يئني پالتارلاريني گئيينير، او گونون سمبوليك يئمكلري بيشيريلير و قوناقليقلارا وئريلير نوروز بايرميندا مختلف اويونلار اوينانير، اود يانديريليب اوستوندن آتيليرلار و اسكي ايلين آغيرليغي -خسته ليگيندن آيريليرلار.  بايرام بير هفته دوام ائدير. سو ايله باغلي مراسيملر كئچيريلير. قازاق قادينلاري گونشه سلام وئرير، بولاق باشينا گئديب بولاغا ياغ تؤكوب، يئني اكيلن آغاجلارا بويا چكيرلر. نوروز كؤجه آدلي اؤزه ل يئمك بيشيريرلر.

قيرقيزلار بايرامدا اود يانديريب اوستوندن آتيلارلار، اؤزلرين  و اطرافداكي مال ـ قاراني اودون توستوسونه وئريب اسكي ايلين پيسليكلري و خسته ليكلريندن تميزلنمه لرينه داير اينانج عادتيني حياتا گئچيره رلر.

نوروز عادتلرينين اكثري قيرقيز توركلرينده ده مؤوجوودور. اونلار نوروز گونو نوروز كؤجه دئييلن بير نؤو يئمك بيشيره رلر.

چينده يئرلشن شرقي توركوستان اهاليسي ـ اويغور توركلري ده يئني ايلي طنطنه ايله قيد ائدرلر. ايلين سونوندا خالق يئني ايلين و باهارين شرفينه نوروزنامه دئييلن قوشقو و بيتلر حاضيرلار، بايرامين ايلك گونو بير يئره توپلاشيب مختليف اويونلار، دانس گؤستريلري حياتا كئچيريلر، شعرلر اوخونار، اؤزه ل يئمكلر بيشيريلر.

" اويغورلار آراسيندا گنج قيزلار نوروز صاباحي بولاق باشينا گئديب، بورادا نيت توتار و گله جكلريني آيدينلاشديرماغا چاليشارلار."

آلتاي توركلرينده ده بايراملا باغلي ماراقلي مراسيملر مؤوجوددور. " گون دوغماغا باشلايينجا انسانلاراوجاقلاريندا اود يانديرار بايرام يئمكلريني جاضيرلاماغا باشلار."

قبرس توركلري ده يئني ايل بايراميني مختلف عادتلرله گئچيريرلر. ايلك اوخول اؤگرنجيلري معليملرينين نظارتينده چؤل و باغلارا چيخيب، سو قيراقلارينا گئدير و قديم بايرام عادتلريني ياشاديرلار. او گون اوچون سوغان قابيغي و چيچكلرله يومورتا قايناديليب بويانير، مختلف يئمكلر بيشيريلير و اوشاقلار دوزنلي سيرالارحاليندا ال-اله توتوشاراق ماهنيلار سؤيلر و تام بير بايرام هاواسي ايچينده چؤل و باغ- باغاتا گئديرلر.

قايناقلار:

1ـ آزاد نبييئو " ايل آخير چرشنبه لر" آذربايجان دؤولت نشريياتي،  باكي 1992 ، ص. 7 

2ـ آزاد نبييئو " ايل آخير چرشنبه لر" آذربايجان دؤولت نشريياتي، باكي 1992 ، ص. 19

3ـ آزاد نبييئو " ايل آخير چرشنبه لر" آذربايجان دؤولت نشريياتي، باكي 1992 ، ص. 30 

4ـ آزاد نبييئو " ايل آخير چرشنبه لر" آذربايجان دؤولت نشريياتي، باكي 1992 ، ص. 42

5ـ قمرشاه جوادف " اكينچيليك مدنيتيميزين سوراغي ايله"  آذربايجان دؤولت نشريياتي، باكي1990، ص. 129

 6- آغالار ميرزه " نوروز ناخيشلاري" بورچالي نشريياتي، باكي 2002 ،ص.30ـ39

 7ـ پروفسور اسماعيل حاجيئو  و پروفسور ابولفضل قولو امان اوغلو " ناخچيوان مختار جمهوريتي نوروز قوتلامالاري" ، اولوسلار آراسي نوروز سمپوزيومو بيلديريلري" تركيه جمهوريتي كولتور باكانليغي23ـ21 مارت 2000 آنكارا، ص.4 

8ـ" اوبزور " قزئتي 1880ـ نجي ايل 8 مارت ، تفليس ، م. شاهتاختينسكي " نوروز بايرامي

9ـ پروفسور اورازپولاد اكايئو ـ باهارلي " يئني ايليم ـ باغيمسيز توركمن ائليم " ، اولوسلار آراسي نوروز سمپوزيومو بيلديريلري" تركيه جمهوريتي كولتور باكانليغي23ـ21 مارت 2000 آنكارا، ص. 16

10ـ عبدالله قيليج " آنادويودا نوروز قوتلامالارينا باغلي اولاراق ياشاتيلان  خالق اينانيشلاري و اويقولامالارينا  گنه ل بير باخيش " ، اولوسلار آراسي نوروز سمپوزيومو بيلديريلري" تركيه جمهوريتي كولتور باكانليغي23-21 مارت 2000 آنكارا، ص.96

11ـ پروفسور عبدالخالق م. چاي " تورك ارگنه كون بايرامي ـ نوروز" آنكارا 1991 ، ص.144

12ـ پروفسور عبدالخالق م. چاي " تورك ارگنه كون بايرامي- نوروز"

منبع:هفته نامه اورين خوي

آخير چرشنبه آذربايجاندا

چرشنبه بازاري"دا بوگونون ان اونملي ايشلريندن بيري سايلير. بوتون خالق بازارا گئدييب چرشنبه ليك آلارلار. چرشنبه ليك‌لر عبارت اولار: آيناـ داراق؛ سوپورگه، اوزرليك، ايي ده،چرشنبه يئميشي، و قديم زمانلار كوزه ده آلينانلار ايچرسينده اولاردي. كيچيك ساخسيدن كوزه لركي اونلارا "جين كوزه سي"ده دئيلريا بالاجا سه‌نگلر؛ بالا تاس و گوودوشلاردا آلينارميش. چرشنبه بازارلاري قديم زمانلاردا و اينديليكده بئله اينانيلماز شولوغ اولاربئلله كي "ايينه سالسان يئره دوشمز"بيرچوخ يئرده "لوطي چرشنبه "و بازارگئدنلره"لوطي"و "بازارليقا دا "لوطي بازاري"دئيلر. بوگون گركير كي اوشاقلاري حتماً بير اويناتمالي آلنسين. تبريزده اوشاقلارا اويناتمالي آلاندا ظرافتلن دئيلير" چرشنبه اوشاغي؛ بئشي بير شاهي".بيرآدام كي اوشاقي چوخ اولارو بوتون اوشاقلارينان بازارليقا گئده اونادا دئيلر" چرشنبه بالالاري".

آخير چرشنبه نين ان اونملي اولان يئمگي " چرشنبه يئميشي"با "يئددي لوين" دير. چرشنبه يئميشي قورو يئميشلردن بادام، كيشميش، گيردكان، باسليق، سوجوق، باشقا شب چره لردن عبارت اولار. آخيرچرشنبه يئمگي ده بوتون ائولرده بوگونكي كيمي دويونون بول آلمادقيندان پيلو اولاردي كي اونو پيشيرن آروادلار گركيردي كي بزكلي ـ دوزكلي اولدوقدان سونرا پيشيريب دوشورسونلر. بعضي يئرلرده آخيرچرشنبه گونون يئمگي كوفته اولار،كوفته سايسي ائو آداملارني سايسي جان اولدوقي حالده بيردانادا آرتيق پيشيريلر كي اونادا "قئييب پايي"دئيلير، بونون خبرسيزگلن قوناق اوچون پيشيرللر. چرشنبه گونو بيرچوخ يئرده قووورقا دا قوورولار، بو قووورقا ائوين آغ ساققالي طرفيندن ائوآداملارنين آراسيندا پايلانار. بعضي كندلرده بوايش داملاردا و اود تونقالارنين باشيندا گورولرو آغ ساققال كيشي بير شيش ايله دامين دورد طرفينه بير جيزيخ چكيب قاوورقادان دايره ايچرسينه سپپرسونرا خير دوعاسي وئرر:" بسم آلله الرحمن الرحيم، الهم صلي علي محمد وآل محمد، ائي آللاه انشااللاه، كي محمدين نوروزو، ابراهمين دوولتي، نوحون عومرونو، ساغليق و بوللوقلا بيزلره و قونشولارميزا اكرام ايله ، سونسوزلارا اوولاد،جوانلارا ساغليق،قوجالارا اوزون عومور،ناخوشلار شفا،فاقيرلارا دوولت، پوللولارا كرامت عطا بويور، هاميني بير بيرينه مهربان ائله،آمين يارب العالمين" دوعادان سونرا بير اووج قاوورقا و نوخود و مرجي گوتوروب اوزو قيبله يه ساري دوروب نييت ائلير، تانري هاميا شنليك، بول روزي قيسمت ائله سين، آخيرده بير اووج قوورقادان دا گويه سپللر و دئير كي"بودا قوشلارين پايي".

آخير چرشنبه گونونون شادليق وسايليندن بيريده تاراقا، تومانا گيرن، يئددي تاراقا، ال بومبالاري پاتلاتماق دير كي جوانلار طرفيندن آتيليب و پاتلاديلار. قديم بعضي يئرلرده و كندلرده "توپ اودي"آدي اولان پارچادان دوزلتيلميش توپ كيمي ايپ وساپ دولاييب آخير چرشنبه گئجه سي اود ووروب باييرلاردا بير نئچه محله جوانلاري قارشليقلي اولاراق بير بيرلرنه‌آتارميشلار." توولاما"تولاماق‌دا جوانلارين بير آيري ايونلاريندان سايليركي تولامالارين ايجينه آلومنيم خيردالاري قويوب توولايان زمان آغ‌اود پارچالاري‌هربيريئره ‌سپيلر.

چرشنبه گونون بير دبي ده فال و قولاق فالي دورماق رسمي دير كي كندلرده دام باجالاريندان و ائولرين دليك ـ ديشيكلريندن دانيشيلان سوزلردن فال توتولار. شهرلرده ده قاپي دالدالاريندان، دورد يول آيرميندا، بونون كيمي يئرلرده دانيشليدقي سوزلره قولاق آسيب اوركلرينده اولان نيتلريني تعبير ائللر. بوناگوره چرشنبه گونو بوتون ائولرده دانيشيماقلار ياخشي و گوزل دانيشيقلار اولار. باشقا فاللاردا ائولرده بوگون توتولار؛ سو فالي بوفاللاردان بيريسيدير. قيز و گلين لر؛ آروادلار هربيري بير شئيي اورنك سنجاق، مينجيق، دوگمه، وساير وسايللريندن بيرسوقابي ايچينه آتلارسونرا بيرنفر باياتي اوخويوب بيربالاجا اوشاق سودان بيرـ بير وسايللري چيخاردار. هركسين اوزنون وسيله سينه گوره اوخونان باياتيدان بير يوروم يورار، باياتي اوخويانلار چاليشالار كي گوزل و خوش سوزلر داشيان سوزلر دئيسينلر.

سون چرشنبه نين ان اونملي دبلريندن بيرده اود يانديرماق و اود اوسوتندن آتيلماق دير. بودببين كوك و ندنينه باغلي بيرنئچه روايت واردير، بيرچوخ كيشي بودببي زردوشت زمانيندان قالان بير رسم بيليلر. بير آيري گوروشده كي بو دببي اسلامي بير بيچيم وئرمكده بئله دير كي "مختارسقفي"امام حسينين انتقامچي سي اولان قيامنين اوز طرفدارلارينا خبر وئرمك اوچون بئله قرار آليرلار كي چرشنبه گنجه سي داملاردا اود يانديرسينلار،تا بئله ليكله قياما باشلاديلسين وهامي نين خبري اولسون. اما حكومت آداملار بوايشدن خبرلري اولور و چرشنبه گونونه حاظيرليق آپاريلار. مختار حكومت آداملارني قاباقلاييب چرشنبه آخشامي گئجه سي داملاردا اود يانديرير و مختارين آداملاري حركته باشليرلار، بئله ليكله امام حسينين قانينين انتقامين آلماق قيامي باشلير. اوگوندن بويانا خالق امام حسينين قاني آلماق قيامنين باشلانقيجي اولان گونو شادليق گونو سئچميشلر. "سوري"كردجه ديلينده قيرميزي آنلامي واردير كي گئنه بيرچوخ آدام بوگونون باغلي اولدوقونو اينانيرلار. اما تاريخ ايچرسينه باخيلديقي زمان بودببين چوخ اسكي و ميفولوژيك چاغلارا دايانان زمانلاردان قالميش بير رسم اولدوقونو دوشونمك اولار.بئلله كي بو تورنه و دببلره بنزري سومئر قوملارنين دورانلارين يادداشتلاريندا گورونور. آخيرچرشنبه قاش قارالان زمان هريئرده اودون و چيرپي و تيكان تونقالاري قالاييب اود يانديرلير. قديم زمانلار كندلرده داملاردا تونقال قالانيب و اود يانديرلارميش و شهرلرده و كندين ميدانلاريندا تونقال قالانار. بير چوخ عايله ده ائوين بويوگونون ائولرينده توپلانييب اود يانديرالار. بوتونقالارين اوزلرينه گوره بير چوخ اوزليگي واردير اورنك اولاراق تونقال سايسي "تك"اولماسي دير، تونقالين "جوت"سايدا اولماسي اوغورسوز اولار. ائولرده تونقالي يانديرماق دا ائوين لاپ كيچيك اوشاقي طرفيندن اولمالي دير.اود يانديرلان زمان چرشنبه بازاريندان آلنميش اوزرليك ده بواوددا يانديرلار. اودون اوستوندن بوتون آداملار آتيلارلاركي بوايشده "آتيل ـ باتيل "دئيلير. بئله اينانج واردير كي اودون اوستوندن آتيلماق خوشبختليق و بخت آچيقليقي گتيره‌ر. اود اوستوندن آتيلان زمان بوسوزلري دئيلير:

آتيل ، باتيل چرشنبه

بختيم آچيل چرشنبه

***

آغيرليغيم، اوغورلوغوم اودلارا

منيم له هوپولمايان يادلارا

آغيرليغيم اود اولسون

اوددا يانان ياداولسون

اود اوستن آتداناق

هرجفايا قاتداناق

آغيرليغيم،اوغورلوغوم اودلارا

منيم له هوپولمايان يادلارا

***

آتيل ،توتول چرشنبه

چيللم توكول چرشنبه

بختيم آچيل چرشنبه

***

بوتون قيد اولونان اود يانديرما دببلرينه قديم آذربايجانين چوخلي يئرينده "نادارا"دئيلردي، آخيرچرشنبه كندلرده بوتون ائولرده ائو آداملاري ممه يئيندن ـ پپه يئينه،تا قاري قوجالار ائولرنين داملارينا چيخيب تونقال قالاييب نادارا ائدرميشلر. بويوك عاليم پرفسور محمدتقي كيريشچي نين ايران توركلرنين اسكي تاريخي كيتابيندا بورسمي بئله قيد ائلييب: "ائو آداملاري

و حتا 90ياشيندا قوجابابا داما چيخيب تونقالي اود ووروب سونرا قوجابابا آلاوين مقابيلينده داياناراق اللريني گويه قالديريب دئدي:

ـ آللاه سنه مين شوكو،بيلدير بوواخت اون تومن سرمايه ميز واريدي، ايلي باشاباش ايشله‌ييب، قازانييب، ياخشي دولانديق واون تومن ده يئرينده دير. سونرا اوشاقلارا ايشاره ائله دي كي: بالالار باشلايين.اوشاقلاردا سس سسه وئريب دئديلر:

ناداراها، نادارا

سوگلدي قندهارا

شاهيم شيروان ايچينده

اوينار ميدان ايچينده

قيلينجي قان ايچينده

ميدانين آغاجلاري

بارگتيرمز باشلاري

آغا دايينين قاشلاري

هئي دويوشر قوشلاري(قوچلاري)

ايكي دانا ها ايكي دانا

ايكي دانا بير قوش ايدي

باغچايا قونموش ايدي

بگ اوغلو گورموش ايدي

اوخ اينن وورموش ايدي

اوخ مندن يئزار-يئزار

درين -درين قويو قازار

درين قويودا بير كئچي

هاني به بونون قيچي؟

قيچي قازاندا قاينار

پيشيك يانيندا اوينار

پيشيگيم هارا گئريرسن؟

گئديرم بابام ائوينه

بابان ائوي ييخيلسين

قيز گلين آلتداقالسين"

اود اوستوندن آتيلديق دان سونرا بعضي يئرلرده گئنه بير پارا رسميلر و اينانجلارواردير، اورنك اولاراق قيزلار اود اوستوندن آتيلديقدان سونرا ائولرينه گلديكلري زمان باشماقلارين آياقلاريندان چيخارتيب ائو آستاناسينا تولازلارلار، اينانج بئله دير كي باشماقلارين داباني ائوه ساري اولورسا او ايل بخت ائوينه گئدجك. بعضي يئرلرده اوددان آتيلديقدان سونرا بير بئل يا كورك اوستونه مينيب آت كيمي سورلر، كورك اوستونده اولاندان سوروشالار كي"هارا گئديرسن؟" اودا هرهارا كي آرزوسو واردير تازا ايلده گئده ديله گتيره ر. اودون كوللريندن گوتوروب سحر باشي آخارسويو اوستونه گئدرلر،كولري سويا توكوب ديرناقلاري توتراق دئيللر:

آغيرليغيم، اوغورلوغوم گئت

قادا، بلا بيزي ترك ائت

ايلين سون گونلرينه ياخينلاشديقي زمان آذربايجان خانيملارنين بيرليكده سومني پيشيرلر. اسكي دونملردن بري بيرچوخ عنعنه و رسيملرله بيرليكده بوگونه گليب چاتان مينلرجه دب دن بير اولان سمني پيشيرمه دبي چوخ قديم بير تاريخه و رسم دايانير. توركلرين ان اسكي بايرامي اولان و بير چوخ خلقه تقديم ائتديكلري نوروز بايرامينين باش تاجي و ان اونملي سيمگه لريندن بيرسي سايلان سمني پيشيرمك دبي توركلر آراسيندا اوزليكله آذربايجان خلقنين گوزل و ماراقلي دبلرندن دير. "هفت البويود"ون ايكينجي هفته سنين سون گونلرينده ائو خانيملاري بوغدا بئچردمگه باشلارلار. بير نئچه مجمه اي ايچينه بوغدا توكوب سوارديقدان سونرا اوستونه بير نازيك اورتويله باسديريب چنجره كناريندا گون دوشن يئره قويارلار.بيرنئچه گوندن سونرا بوغدالار باشلارلار "چيرتداماق"و بالاـ بالا آغرماقا باشلارلار. بو زمان بوغدالارين اوستوندن نازيك اورتونو گوتوروب بيرـ ايكي گون ده ساخلارلار. بوزماندان سونرا بوغدالاري گوتورب ازديكدن سونرا بير توربادان سولارني چكمه گه باشلارلار بير نئچه دفعه بوايشي گوروب بوتون بوغدالارين سولاريني آلارلار. سونرا بوتون بوغدا سولارني قازانا توكوب قيسيقلي اوددا پيشيرلر. سومني قازاني قايناماقا گلن زمان اونون اوستون چكيب بير جانماز، تسبيح،آينا، قرآن سفره سي آچيب قازاني اوز باشينا بوراخيرلارو هامي اوزاني ترك ائلير.بئله اينانج واردير كي سومني قايناقا گلن زمان حضرت فاطمه (س)گليب سمني نين دادين و شيرينليقين اونا وئرر. سمني پيشديكدن سونرا اونو پايلاماقا باشلارلار. سمني قازانينا "قابيقلي بادام"دا سالينار و اينانج بئله دير كي بوباداميلاري هركس پول كيسه سينه قويورسا پولو بركت تاپيب آرتار.

آذربايجانليلاراوچون چوخ تانيش اولان سمني ماهني سي؛ ان گوزه‌ل دويغولار و احساسلارالا بيرليكده ؛سمني نين نه قدر آذربايجانلي لار اوچون اونم داشديگيمي گوسترير.

سمني ال سمني

هريازدا سن يادا سال مني

سمني ساخلا مني

ايل ده گويرديم سني

گولوش دوغار دوداغلاردا سمني

بيزيم ائللر اوخور بو نغمني

سمني اي سمني ساخلا مني

دوزوم دورد يانينا نرگيس،ياسمني

بو بايرامدا هر ايل بايرام دوزه لدن

من ال چكمم سندن كيمي گوزه لدن

سفرلر بزه گيسن ازلدن

ياراشيرسان اوتاقلارا سمني

آخير چرشنبه نين باشقا دبلريندن بيريده شال سالاما و قورشاق سالاما دبييدي كي چوخلي كندلرده بوايش گورولردي. اوستاد شهريارين حيدربابا منظومه سينده بو دب گوزل بير شكيلده تطويره چميليب دير:

بايراميدى، گئجه قوشى اوخوردى

آداخلى قيز، بيگ جوْرابى توْخوردى

هركس شالين بير باجادان سوْخوردى

آى نه گؤزل قايدادى شال ساللاماق !

بيگ شالينا بايرامليغين باغلاماق !

شال ايسته ديم منده ائوده آغلاديم

بير شال آليب ، تئز بئليمه باغلاديم

غلام گيله قاشديم ، شالى ساللاديم

فاطمه خالا منه جوراب باغلادى

خان ننه مى يادا ساليب، آغلادى

حيدربابا ، ميرزَممدين باخچاسى

باخچالارين تورشاـ شيرين آلچاسى

گلينلرين دوْزمه لرى، طاخچاسى

هى دوْزوْلر گؤزلريمين رفينده

خيمه وورار خاطره لر صفينده

بايرام اوْلوب، قيزيل پالچيق اَزَللر

ناققيش ووروب، اوتاقلارى بَزَللر

طاخچالارا دوْزمه لرى دوْزللر

قيزـ گلينين فندقچاسى، حناسى

هَوَسله نر آناسى، قايناناسى

قديم زمانلارين تازا ايلين خبرچيلري سايلان "ساياچي" لاردا بوگونلرين ان گوزده اولان كيشيلريندن سايلارميشلار. آخير چرشنبه گونو جوانلارين و اوشاقلارين هاميدان چوخ ائيلنديكلري

‌وخوش‌گئچيرديكلري‌گون ‌سايلير.

قديم يوكورتانين "اونو بير شاهي"اولان زمان

 ميدانلارداهامي‌پيشميش‌يومورتا"چاقيشديريب"گونولري‌سوودگي‌قدرگولوب‌شادليق ‌ائدرئيلر.

آخير چرشنبه نين دببلري خالق آراسندا اوقدر چئشيتلي و اوقدر سايسيزدير كي بوگونون اوزون بير اولوس بايرامي و ائل بايرامي آدلانديرماق اولار.

بودببلردن بير نئچه سي بئله دير:

 اوشاق بئشيگي دوزلدرلر

گون چيخمادان سواوستوندن آتلانارلار

 كل و قوچ بوينوزنا قيرميزي پارچا باغلارلار

حاماما گئديب چيمك ياخشي اولار

ائودن پول، الك، دوز، اون، بيتگي، اود، اودون وئرمزلر

يانديرلميش شمع يارمچليق سوندورولمز.

 بوتون‌ ائولرده ارته‌دن لامچا و چيراغلار يانديريلار.

گونو زاحي اوستونه گئتمزلر

گئجه سي تئز ياتيلماز.

ائوده قازان آسارلار.

 تازا اولنلري يادا ساليب اونلاري يادائلرلر.

منبع:هفته نامه اورين خوي

آداب و رسوم نوروز و چهارشنبه آخرسال خان كندي

از آداب و رسوم منطقه و روستاي خان كندي رسمهاي مربوط به عيدنوروز(نوروز بايرامي) است.اهالي ده در صبح روز چهارشنبه آخرسال كه آخير چرشنبه ناميده مي شود در كنار آب چشمه و حوض وسط ده(ناو و گل) اجتماع كرده و با زمزمه ابياتي چون:

آغيرليغم بغرليغم بوردا قال      باش آغريم ديش آغريم بوردا قال

از روي آب مي پرندو دست و صورت خود را با آب صاف و زلال مي شويند.يكي ديگر از رسمهاي همين روز روشن كردن آتش(تونقال) و پريدن از روي آن است. هنگام پريدن از روي آتش ابيات زيبايي كه از گذشتگان به يادگار مانده مي خوانند. همانند بيت زير:

منيم ساريلغيم سنون       سنون قيرمزليغون منيم

يعني ناراحتي و غم وغصه من مال تو و صفا و خوشي تو مال من باشد.اين رسم معمولا در بعد از ظهر روز سه شنبه آخرسال انجام مي گيرد .يكي ديگر از رسومات شب چهارشنبه آخرسال،  رسم ((قورشاق آتدي)) يا ((شال آتدي)) است.اين رسم در تمام آذربايجان بوده و امروزه هم در اغلب روستاها رايج است.  

مراسم عروسی ، در خان كندي

مراسم عروسی ، در خان كندي / گرمي/استان اردبيل

 یكی از مراسم بسیار جذاب، مربوط به عروسی‌ها است. این مراسم از زمان‌های بسیار قدیم رواج دارد و با شادی و گرمی ویژه‌ای اجرا می‌شود.
مراسم عروسی معمولاْ در فصل پاییز انجام می‌گیرد و از روز نشان كردن و نامزدی دختر آغاز می‌شود: ابتدا در خانه‌ دختر نامزده شده، بازی‌ها و صحنه‌پردازی‌های فراوان به راه می‌افتد. بیشتر اجراكنندگان این مراسم غالباْ دختران هستند. آن‌ها حتی نقش مردها را نیز ایفا می‌كنند. به علاوه، در نقش كسانی كه در عروسی دخالت دارند نیز در می‌‌آیند. مثلاْ در نقش مادرزن و پدرشوهر و عاقد و مانند آن‌ها.
عروسی معمولاْ با خواندن سرودها و تصنیف‌ها همراه است. این تصنیف‌های زیبا و تغزلی و حتی طنزآلود، در واقع زینت‌بخش مجالس عروسی‌ا ند و همیشه به همراه موسیقی و رقص اجرا می‌شوند.
مراسم عروسی در چند مرحله اجرا می‌شود: خواستگاری، عقد، نامزد كردن و نشان بردن، شب حنابندان، بردن جهیزیه و «پاینده تخت» از جمله این مراحل است هر مرحله سرودها و آوازهای خاصی دارد كه ویژگی‌های همان مرحله را نشان می‌دهد. سرودهای زیر مربوط به مراحل نامزد كردن و خواستگاری است:

آذری- فارسی
قیزاگلمیشیك بیز سیزه -  برای دختر آمده‌ایم  
حؤرمت ائدینیز بیزه -  به ما حرمت كنید
بوگئجه قیز سیزیندی- امشب دختر مال شماست
صاباح آپارریق بیزه  - فردا عروس در خانه ماست

قیرمیزی یاسدیق اوزو -  رویه بالش سرخ است  
سیز نه تانیردیز بیزی -  شما ما را از كی شناختید
سوداسیز اتورموشدوق -  آسوده خاطر نشسته بودیم
سودایا سالدیز بیزی -  گرفتار عشقمان كردید

آل آلماغا گلمیشم -  برای گرفتن حریر سرخ آمده‌ام
شال آلماغا گلمیشم -  برای گرفتن شال آمده‌ام
اوغلانین باجی سی‌یام -  خواهر داماد هستم
آداخلاماغا گلمیشم  - برای نامزد كردن آمده‌ام

پس از رفت و آمدهای بسیار سرانجام رضایت خانواده دختر جلب می‌شود و دختر را به خانه داماد می‌برند. این مرحله نیز سرودهای خاص خود را دارد:

وئردیم بیر دانا -  یك گوساله دادم
آلدیم بیر صونا -  یك قو گرفتم
آی قیز آناسی  - مادر دختر
قال یانا یانا  - بسوز و بساز

در حین آوردن عروس به خانه داماد نیز سرودهایی خوانده می‌شود:
آنام - باجیم قیزگلین -  خواهرمی، مادرمی عروس
ال - ایاغی دوزگلین -  دست و پایت بی‌عیب و ایراد
یئددی اوغول ایسته‌رم -  هفت پسر از تو می‌خواهم
بیرجه دنه قیز گلین  -  و یك دختر، عروس خانم.

اته گی چین - چین گلین  -  دامن عروس چین - چین است
چینی گؤورچین گلین   -  و هر چین‌اش كبوتری را ماند
گلین‌لر آراسیندا -  در بین همه عروس‌ها
هامی دان گؤیچك گلین  - زیباترین عروس است.

خواندن سرودهای مادرشوهر از جالب‌ترین قسمت مراسم است. بین عروسان و مادرشوهران همیشه كشاكش بوده است و این كشاكش از زبان مادرشوهر چنین بیان می‌شود:

گلین گلیر،‌ خان گلیر - عروس می‌آید، خان می‌آید
ائولری ییخان گلیر -  خانه خراب‌كن می‌آید
الینده اولگوج، تییه - دست به تیغ است
باشلاری قیرخان گلیر -  برای تراشیدن سرها می‌آید.

حتی مادرشوهر وقتی كه نوه خود را تعریف می كند،‌ «محبتی» را كه نسبت به عروس خود دارد، پنهان نمی‌سازد:

ساریمساغیم،‌ سوغاتیم -  سیر من و پیاز من
یاد قیزیندان دوغانیم  - زاده دختر بیگانه
یاریسی ایلان بالاسی  - نیمش بچه مار است
یاریسی جانیم پاراسی - و نیم دیگرش پاره‌تنم
وقتی عروس و داماد و پدر و مادر آن‌ها می‌رقصند، باز هم تصنیف‌های مناسب خوانده می‌شود. این تصنیف‌ها علاوه بر نشان دادن ذوق شاعرانه و موسیقی‌پرور مردم آذربایجان، عادات، معنویات و باورهای آن‌ها را نیز حفظ می‌كند. این تصنیف‌ها امروزه گاه جدا از مراسم خاص عروسی نیز خوانده می‌شود.