توپلایانلار: محمد علیپور، علی برازنده

قئیده آلینما یئری و تاریخی:

خدا آفرین بولگه سی 1387 دئی آییخان كندي

 

قایناق شخصلر: ایسماعیل لیثی له خانیمیسی، گل آرا جمالی(ماهریزلی کندی)، توتو خانیم احمد پور(ماهریزلی کندی)، فیروزه حاتمی(ساریجالی کندی)، علی فرضی زاده(جعفر آباد کندی)، ستارکول محمدی، علی قهرمانی(شوجئیلی)

 

آرازچايي‌نين اوستونده خدا آفرين بؤلگه‌سينده خداآفرين سدّينين دوزلمه‌سيله آرازين ساغ قيراغيندا دؤرد كندين دئمك؛ سوجايلي (شجاعلو)، ساريجالي (علي آباد)، ماهريزلي (مفروضلو)، جعفرآباد، سو آلتينا گئتمه‌سيله بو دؤرد كنده ياشايانلاري اولدوقلاري يئردن بير آز آرالي جانانلي شهرجيگينده بير يئره ييغماغا باشلاييبلار. 1387-جي ايلين دئي آييندا كندلیلرله بير دانيشيغيميز اولدو اونلارين دبلرينی، گله‌نكلرينی سوروشوب يازديق. بو يازيلارين بير بؤلومو بايراملا ايلين سون چرشنبه‌سينه گؤره‌دير.

كندليلرين ديديگينه ایلین سون آیی، 3 چرشنبه‌سي وار: خبرچي (يالانچي) چرشنبه، كوله چرشنبه ، آخير چرشنبه. آخير چرشنبه‌ده آغاجلار آييلار، سولار تزه‌له‌نر، يئر آييلار، سؤيود آغاجلاري اييليب يئره باغير باسارلار ( تعظيم ائدرلر )، نوروز گولو چيخار. آخير چرشنبه آخشامي هر كس اؤز قاپيسيندا تونقال قالايار (كند اهلي‌نين دئديگینه گؤره قديملر بيري ائوده اولماسايدي كنديلر ييغيشيب قاباقجا اونون قاپيسيندا تونقال قالارديلار). تونقال قالاناندان سونرا " آغيرليغيم _ اوغورلوغوم تؤكول قال بوردا " دئيه اودون اوستوندن آتيلارلار. بوگونده، نئچه دب وار كي هره اؤزونه گؤره اونو یئرینه یئتیرر. بونلار بئله‌دير:

 

پيلاو پيشيرمك

بو گئجه بوتون عاییله اهلی بير يئره ييغيلار، خئييرلي سؤز دانيشارلار. بوتون ائولرده پيلاو پيشر. قديمكي يوخسوللوغا گؤره بير پارا ائولرده تكجه بو آخشام اوشاقلار پيلاو يئيه بيلردي.

 

باجادان سو تؤكمك

 

قوهوم قونشو ظارافات اوچون پيلاو پيشن اوجاغا دامين باجاسيندان سو تؤكرلر كي سؤنسون.

 

شال ساللاماق

 

جاوانلار ساللاماق اوچون قورشاق، شال، يايليق يادا چاديرا گؤتوروب ائولرين بيرينين باجاسيندان ساللارلار. ائو ييیه‌سي شالا بويالي يومورتادان، پولدان، يئميشدن باغلار. بعضا ده بيري ائوين قيزينا مشتري دورار ائوين باجاسيندان شالي ساللار، ائوين آناسي گلر كي شالا بير پاي باغلاسين:

_ بالا يومورتا باغلاديم

_ ايسته‌ميرم

_ پول باغلاديم

_ ايسته‌ميرم

_ ياخشي قيزي باغلاديم چك آپار.

 

انجير آغاجينی بورماق

 

هر كس بير نيّت ائديب انجير آغاجينين بوداغينی بورار. اؤرنك اوچون بيري نيت ائدر كي من زيارته گئده‌جم، سحر تئزدن گئديب باخار اگر بوروق بوداغ دوزه‌لسه سئوينر كي نيّتي قبول اولوب گئدر سفره حاضيرلاشار يوخسا بوداغين بوروغو دوزلمه‌ييبسه اونداديركي نيّت قبول اولماييب.

 

ائوين بار _ باجاسينا داش ييغما

مال داوارين چؤلدن گلن واختي ائوين بار_ باجاسينين قيراغينا هره بير داش قويار سحر تئزدن گئديب باخارلار هر كسين داشينين آلتينا قورد _ قوش ييغيشسا اوندا سئوينر كي وارلي دئولتلي اولاجاق. بيرينين ده داشينين آلتي بوش اولسا او کئفسیزلشر کی من كاسيب اولاجاغام.

سؤيود آغاجيندان ايستك

سؤيود آغاجينی قوجاقلاييب آللاهدان بير شئي ایسترلر.

 

قولاق بيسماق ( قولاق آسما)

 

بير كس اورگينده بير سؤز توتوب، اؤرنك اوچون نيّت ائدر كي گؤر‌ن فيلان خانيمين اوشاغي اولاجاق يوخسا يوخ. گئديب ائوين بيرينده دانيشيقلارينا قولاق وئرر اگر ايلك ائشيتديگي سؤز اوشاغا گؤره اولسا سئوينر كي نيتّي قبول اولوب.

 

سو قيراغينا يومورتا دوزمك

گئجه هره بير چيي يومورتا گؤتوروب آخار سويون قيراغينا گئدرلر. يومورتالاري ديك_ديكينه سويون قراغيلا باسديرارلار يانلارينا دا زي، كؤمور، قيرميزي جوهر قويارلار. اوباشدان گئديب باخارلار بيرينين يومورتاسينا گؤررسن كي قيرميزي لكه، بيرينين‌كينه آغ لكه، بيرينين‌كينه ده قارا لكه دوشوب. آغ لكه كيمين‌كينه دوشسه بختي آغ اولار، قيرميزي اولاسا قيرميزي گونه چيخار، هر كسين ده يومورتاسينا قارا لكه دوشسه او کئفسیزلشر کی باختي قارا اولاجاق.

 

اود یاندیرماق

 

آخير چرشنبه تونقال قالانيب چئورسينده شنليك ائدندن سونرا ائولره چكيلرلر. ائولرده يار_ يولداش، تاي_ توش بير يئر‌ده دئييب، گولوب، اوينايارلار. قاباقجالار آشيق گتيررميشلر.

 

سودان آتیلما

اوباشدان كند اهلي دوروب، يومورتا قويان يومورتاسينا باش چكر، انجير بوران انجيرينه. جار_ جاوانلار دا آخار سويا ساري يؤنه‌لرلر؛ آخي بوگون سو تزه‌له‌نيب چايلاردا آخان سو دنيزلرده دالغالانان سو تزه سودو. قيزلار سويون اوستوندن آتيلب، " آغيرليغيم اوغورلوغوم تؤكول قال بوردا" آتيل باتيل چرشينبه باخيم آچيل چرشبنه" دئيه سويون اوستوندن آتيلارلار. ( قاباقجالار آراز چايي‌نين يانيندا اولدوقلارينا گؤره چوخلاري گئديب آرازدان كئچرديلر). اوغلانلار سويون اوستوندن آتيلاندان سونرا دوشوب سودا چيمرلر. قادينلار گؤي گؤیره‌نتي دريب سويا وئررلر. بولاقلارين تزه سويوندا يويونارلار. گلنده ده اؤزلريله تزه سو، بولاغين دا خيردا داشيندان گتيررلر. داشلاردان نهره‌يه سالارلار كي بركتلي اولسون سويو دا ائوين دؤرد بوجاغينا سپرلر كي تزه سودان ائوه خئير بركت دوْلسون. سونرا ائوين قاباغيندا تونقال قالايارلار. ائوي قوروملايارلار.

 

ائو قوروملاماق

ايل باشينا كيمي اوجاق يانان ائوده اودون هيسيندن ائوين ديره‌كلرينده، بور_بوجاغيندا قوروم باغلانار خانيملار سوپورگه‌نين دسته‌سينه آغاج باغلاييب، ائوين قوروملارين تميزلرلر. ائوي تميزله‌يندن سونرا بوغدا قاويريب، ائوين دؤرد بوجاغينا سپرلر كي ائو بركتلي اولسون.

 

گؤروشلر

كيشي‌لر چرشنبه گونو داغدا، باييردا گزيشرلر. قيزلاردا آغاجلارا كوف باغلاييب اوينايارلار. بئله‌ليكله بايرام اؤزو چاتار. ايل دييشيلر يئني ايل باشلانار. هامي تزه پالتار گئيينيب، ائوينده بؤيوك بير سوفره آچيب اوستونه مئيوه، شيرني ييغار. كندين كيشيلري كندين مئيدانينا ييغيشيب اگر او ايلي كندده قارا بايراملي اولسا ياني ياسلي عايیله اولسا اونلارا گئديب بير فاتحه وئررلر. اولماسا كندين آغ‌ساققالارينين ائويندن باشلاييب بير_بير ائولره گئديب، قاپيدان گيريب "بايرام – چرشنبه‌ز موبارك اولسون، نئچه _ نئچه بئله بايراملار گؤره‌سيز " دئيه اوتوروب مئيوه‌دن، شيرنيدن يئييب دورارلار. بير_بير ائولري گزيب قورتارارلار. كيشيلردن سونرا خانيملار دسته_ دسته گئديب ائولرده بايرامي تبريكلرلر. خانيملار هره‌سي اللرينده بير نعلب‌‌كي‌نين ايچينه ايكي شيرني قويوب ائولره گئدرلر هانسي ائوه گئتسه‌لر شيرنيلري او ائوده قويوب يئرينه آيري شيرني او ائودن گؤتوررلر بئله‌ليكله ائودن ، ائوه شيرني آپارارلار.

 

بايرام ایله گلن ايونلار.

بَي _ گیزير اوْيونو:

جار_جاوان بير يئره ييغيشيب اؤز آرالاريندان بير بي سئچرلر. بَيين قاباغينا بير آت كلله‌سي سومويونو بير ده قاميش قويارلار ، بَي ده اؤزونه بير گيزير سئچر، نئچه نفرده مامور وئررلر ، بَي بويروق وئرمگه باشلار. بيرين توتوب گتيررلر بَيين يانينا. بَي، گؤيلوندن كئچني اوندان ايستر؛ يا دئير بير تويوق يا جوجه وئر! يا دا گيزيره دئير آپار اونا بير ايكي يوموروق يا تپيك وير، بوراخ.

 

يومورتا دؤيوشدورمك:

 

هر كس بير نئچه بويالي يومورتا گؤتوروب بير يئره ييغيشارلار.

_ هه، كيم منن يومورتا دؤيوشدورور؟

بيري آلار يومورتاني ديشينه وورار سسيندن بيلر هانسي‌سینين يومورتاسي بركدي، هانسي‌سينينكي بوشدو. گؤرسه اؤزونونكو اونونكوندان بركدي دئيير:

- من

_ گتير ووراخ

_ سن توتورسان من ووروم يوخسا من توتوم سن وور

_ توت ووروم

يومورتاني بيري توتار او بيرسي اوج طرفدن بير_ بيرينه وورار هانسيسي‌نين يومورتاسي سينسا او بيريسي اوندان يومورتاني آلار.

¬

بايرام گونلري، باشدان اوپپولما، كلله قورداشي، يومورتا باسديرماق، المنده كيمي اويونلارلا سووولار سيزدك گلر. يئمك گؤتوروب او گونو چؤلده كئچيررلر. بئله‌ليكله هامي آرزيلارينی ساخلار گلن بايراما.

منبع: وبسايت حيدربابا